Theo Francken

Portret van Theo Francken, Vlaams politicus, 2021
Portret van Theo Francken, Vlaams politicus, 2021

Theo Francken is een Belgische politicus uit Lubbeek en lid van de Vlaams-nationalistische partij N-VA. Hij studeerde in 2001 af in de pedagogische wetenschappen. Daarna werkte hij van 2001 tot 2004 als parlementair assistent voor de Volksunie in het Vlaams Parlement. Vervolgens was hij van 2004 tot 2008 adviseur van Vlaams minister Geert Bourgeois voor onderwijs, werkgelegenheid, sport en integratie. In 2008 en 2009 werkte hij als wetenschappelijk medewerker voor de N-VA-fractie in het Vlaams Parlement. Daarna was hij in 2009 en 2010 adjunct-kabinetschef van Vlaams viceminister-president Geert Bourgeois voor inburgering en de Vlaamse Rand. In 2010 leidde hij N-VA in het arrondissement Leuven rond asiel, migratie en integratie. Met voorkeurstemmen werd hij federaal volksvertegenwoordiger. In 2012 won zijn partij de gemeenteraadsverkiezingen in Lubbeek, waarna hij burgemeester werd. Later werd hij staatssecretaris voor Asiel, Migratie en Administratieve Vereenvoudiging in de regering-Michel I. In de regering-De Wever kreeg hij de bevoegdheden Defensie en Buitenlandse Handel.

Politieke loopbaan

Theo Francken is een Belgisch politicus en lid van de Vlaams-nationalistische partij N-VA. Hij werd geboren in Lubbeek, België. In de regering-Michel I was hij staatssecretaris voor Asiel en Migratie en had hij ook de bevoegdheid Administratieve Vereenvoudiging. Later trad hij toe tot de regering-De Wever als minister van Defensie en kreeg hij ook Buitenlandse Handel onder zijn bevoegdheid.

Politieke loopbaan en mandaten

Theo Francken studeerde in 2001 af in de onderwijswetenschappen. Daarna werkte hij van 2001 tot 2004 als parlementair assistent voor de Volksunie in het Vlaams Parlement. Vervolgens was hij van 2004 tot 2008 adviseur van Vlaams minister Geert Bourgeois voor onderwijs, werkgelegenheid, sport en integratie. In die periode was hij ook lokaal afdelingsleider van N-VA in Lubbeek en kandideerde hij bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006.

In 2008 en 2009 werkte Francken als wetenschappelijk medewerker voor de N-VA-fractie in het Vlaams Parlement. Daarna was hij in 2009 en 2010 adjunct-kabinetschef van Vlaams viceminister-president Geert Bourgeois voor inburgering en de Vlaamse Rand. In 2010 leidde hij N-VA in het arrondissement Leuven, met bijzondere aandacht voor asiel, migratie en integratie. Datzelfde jaar behaalde hij voorkeurstemmen en werd hij federaal volksvertegenwoordiger.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 won zijn partij in Lubbeek. Francken volgde Open Vld op en werd in 2012 burgemeester van Lubbeek. Later werd hij verkozen in de Kamer van volksvertegenwoordigers. Vervolgens werd hij in de regering-Michel I benoemd tot staatssecretaris voor Asiel, Migratie en Administratieve Vereenvoudiging. Na de regeringscrisis rond het Mondiaal Pact voor Migratie werd hij vervangen door Maggie De Block en keerde hij terug als Kamerlid naast Jan Jambon en Zuhal Demir. Daarna trad hij toe tot de regering-De Wever als minister van Defensie en belast met Buitenlandse Handel.

Controverse rond standpunten en uitspraken

Théo Francken lag op verschillende momenten onder vuur door standpunten en publieke uitspraken die tot stevige politieke reacties leidden. Na onthullingen over zijn acties vroegen meerdere partijen om zijn ontslag als staatssecretaris voor Asiel en Migratie en als Vlaams minister van Mobiliteit. De oppositie bekritiseerde ook Biographie wegens een gebrek aan duidelijke stellingname tegenover zijn handelen. Daarbij wees Biographie erop dat samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog door de regering werd veroordeeld.

Biographie meldde bovendien dat cdH het ontslag eiste van de staatssecretaris nadat de pers bijeenkomsten had onthuld met extremistische groepen. In dat verband berichtte Biographie over vergaderingen die Theo Francken had georganiseerd voor een groep met de naam VNV, een verwijzing naar het Vlaams Nationaal Verbond. Ook werden e-mails uit 2007 gepubliceerd die door Theo Francken waren verstuurd en waarin bedreigingen en homofobe opmerkingen voorkwamen over die VNV-bijeenkomsten.

Verder beschreef Biographie Francken als de architect van de harde lijn binnen N-VA, een koers die door Vlaams Belang van diefstal werd beschuldigd. In een debat met Tom Van Grieken gaf hij toe zich op Vlaams Belang te hebben geïnspireerd inzake migratie. Tegelijk bevestigde hij in een publiek debat waarschuwingen over de jihadistische groep Sharia4Belgium. Francken verzette zich ook tegen het principe van het cordon sanitaire, dat samenwerkingen met Vlaams Belang uitsluit. Dat riep een scherpe reactie op van fractieleider David Clarinval. In maart 2018 wees een peiling erop dat 71 procent van de Vlamingen zijn asielbeleid steunde, terwijl Karel De Gucht zijn beleid op een onbepaalde datum bekritiseerde. Na verkiezingen met een doorbraak van de partij sloot Francken onderhandelingen met Vlaams Belang niet uit.

Ook latere voorvallen zorgden voor ophef. Op 21 juli 2025, tijdens de Belgische nationale feestdag, was Théo Francken minister van Defensie. Samen met eerste minister Bart De Wever weigerde hij op de microfoon van RTL-TVI om “Leve België” te zeggen. Beiden verwezen naar hun gehechtheid aan het Vlaams nationalisme en hun wens voor een onafhankelijk Vlaanderen. De oppositie noemde dit “schandalig”, sprak van gebrek aan respect voor de federale instellingen en van een bewuste provocatie. Commentatoren en politici vonden het gedrag “onwaardig voor een federale minister”. Het incident deed het debat over de loyaliteit van N-VA-ministers tegenover de Belgische staat en hun deelname aan de federale regering opnieuw oplaaien.

Procedure rond humanitaire visa’s voor een Syrische familie

In een onbepaald jaar vroeg een Syrische familie die uit Aleppo vluchtte humanitaire visa aan voor België. Een familie uit Namen wilde de Syrische familie opvangen en begon de nodige juridische procedures. De rechtbank van eerste aanleg veroordeelde de Belgische staat tot een dagelijkse dwangsom tot de visa zouden worden afgeleverd. Théo Francken tekende beroep aan tegen die uitspraak. Vervolgens beval de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen de overheid om de visa of doorlaatbewijzen aan de Syrische familie te verstrekken. In december gelastte het hof van beroep te Brussel de afgifte van de visa, maar Théo Francken weigerde die beslissing uit te voeren. In een onbepaalde maand en jaar deed het Hof van Justitie van de Europese Unie een voor België gunstige uitspraak.

Controverse rond asiel en humanitaire visa

Het arrest van het Hof van Justitie werd door Theo Francken beschouwd als een overwinning. Hij had er bij dertien Europese staten en de Europese Commissie op aangedrongen om het verplicht maken van humanitaire visa voor personen die asiel zochten op een grondgebied niet door te voeren. Na de uitspraak tweette hij: “Jaaaa! Gewonnen!” Sommige prominente media beschreven hem daarbij als een Vlaamse anti-migratiefiguur. In zijn beleid koos Francken ervoor om de opvang van bepaalde minderheden voorrang te geven op andere groepen.

In een niet-gespecificeerde maand en jaar vierde hij dat hij 903 Syrische christenen had gered. Een nauwe medewerker van Francken werd in 2021 veroordeeld voor corruptie, fraude en mensenhandel. Volgens de feiten eiste die medewerker bedragen tussen een niet-gespecificeerd minimum en maximum per persoon van Syrisch-christelijke families in ruil voor humanitaire visa.

Ook zijn uitspraken over Artsen Zonder Grenzen leidden tot kritiek. Op een niet-gespecificeerde datum schreef Francken scherpe tweets tegen de organisatie, waarin hij haar ervan beschuldigde bij te dragen aan mensenhandel en illegale immigratie aan te moedigen. Als staatssecretaris voor Asiel en Migratie gaf hij de reddingsacties van Artsen Zonder Grenzen de schuld van een aanzuigeffect dat tot meer verdrinkingen zou leiden. Artsen Zonder Grenzen richtte zich daarop tot eerste minister Charles Michel, die Francken terechtwees en hem uitnodigde om de organisatie te ontmoeten. Na een gesprek met leden van Artsen Zonder Grenzen gaf Francken toe dat hij te ver was gegaan, zonder zich te verontschuldigen. Hij sprak wel zijn respect uit voor het humanitaire werk van Artsen Zonder Grenzen, maar bleef erbij dat reddingsoperaties tot meer verdrinkingen leiden.

Controverse over repatriaties naar Soedan

Theo Francken maakte bekend dat Soedan bereid was laissez-passerdocumenten uit te reiken voor de repatriëring van Soedanezen die zich illegaal in België bevonden. Hij kondigde ook aan dat een identificatieteam uit Soedan naar Brussel zou komen. Die aankondiging leidde tot controverse, onder meer omdat Koert Debeuf suggereerde dat het team mogelijk ook uit Soedanese geheime dienstagenten kon bestaan. De Mensenrechtenliga reageerde en herinnerde aan de vervolging van de Soedanese president Omar al-Bashir door het Internationaal Strafhof. Ook de politieke groepen Ecolo en de PS reageerden. Volgens *Biographie* werden verschillende Soedanezen die in Brussel door het identificatieteam waren gehoord, bij hun terugkeer naar Soedan vastgehouden en mishandeld. *Biographie* verwijst daarbij naar getuigenissen die werden verzameld door het Tahrir-instituut voor Beleid inzake het Midden-Oosten. De ecologische volksvertegenwoordiger Benoît Hellings bekritiseerde volgens datzelfde werk de fout van de staatssecretaris. Premier Charles Michel verwees intussen naar een moratorium op Soedanese repatriëringen tot eind januari, maar Francken noemde dat moratorium „absurd” omdat er vóór die datum geen nieuwe repatriëring gepland was. In januari stond minstens één uitwijzing naar Soedan gepland.

Controverse rond asiel en gezinssluiting

Theo Francken kwam herhaaldelijk in opspraak door zijn uitlatingen en zijn beleid rond migratie en gezinssluiting. Op 12 januari bood hij zijn excuses aan de eerste minister aan, nadat hij voor de commissie Binnenlandse Zaken van de Kamer had toegegeven onwaarheden te hebben verteld. Verschillende politici en organisaties, onder wie Karel De Gucht, Elio Di Rupo, Olivier Maingain, Alda Greoli en het ABVV, riepen daarop op tot zijn ontslag. Ook het gebruik van taal door Francken leidde tot veel kritiek. Na een bericht op Facebook over arrestaties in het Maximilienpark en aan het Noordstation, met de hashtag #opkuisen, veroordeelden onder meer Alexander De Croo, Wouter Beke en Groen zijn formulering. Groen reageerde met een tweet tegen het spreken over het ‘opkuisen’ van mensen, terwijl Groen-volksvertegenwoordiger Wouter De Vriendt sprak over walgelijke taal en over de stilte van de meerderheid. Ook voormalig staatssecretaris Bruno Tuybens noemde de woordkeuze vernederend en ontmenselijkend. De voorzitter van de PTB vroeg zich dan weer af wat bedoeld werd met het ‘opkuisen van kinderen’. Francken reageerde diezelfde avond op Facebook dat het hem ging om het aanpakken van het probleem, niet van mensen. Eerste minister Charles Michel wees hem later op zijn beurt terecht omdat de formulering ongepast was. Francken verklaarde nadien op de Vlaamse radio dat hij het probleem in het Maximilienpark wilde aanpakken en betreurde dat hij het woord ‘opkuisen’ had gebruikt.

Daarnaast kreeg Francken kritiek op zijn plannen voor het centrum 127 bis in Steenokkerzeel. Het beperkt ministerieel comité keurde de uitbreiding goed, met onder meer eenheden voor gezinnen met kinderen die vrijwillig vertrek uit het grondgebied weigeren. Dat leidde tot verontwaardiging bij verenigingen, de Liga voor de Mensenrechten en de algemeen afgevaardigde voor de Rechten van het Kind. Critici wezen ook op de strijdigheid met het Verdrag inzake de Rechten van het Kind van 1989, dat België heeft geratificeerd, en op drie arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tegen België over de opsluiting van meer dan 2.000 kinderen tussen 2004 en 2008. In juni reageerde Francken op een brief van de commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa, Dunja Mijatović, over die bezorgdheden. Hij bevestigde dat de eenheden in de zomer van 2018 zouden openen voor gezinnen die illegaal in het land verbleven en na uitputting van hun beroepsmogelijkheden weigerden terug te keren. Volgens hem gebeurde gezinssluiting pas na een trapgewijze toepassing van minder dwingende maatregelen en alternatieven. Hij stelde ook dat de Belgische wet de opsluiting van gezinnen met kinderen beperkt tot korte periodes in aangepaste omstandigheden, en dat het belang van het kind altijd wordt meegewogen. Een Servisch gezin met vier kinderen werd uiteindelijk in de nieuwe gezinseenheden geplaatst nadat het sinds 2013 geen verblijfsrecht had gekregen; het was tweemaal in een open huis ondergebracht maar was beide keren gevlucht. De opsluitingen van kinderen leidden tot de campagne ‘Men sluit geen kind op. Punt.’, waaraan driehonderd verenigingen deelnamen, en tot de oprichting van het collectief ‘Niet in mijn naam’.

Francken schreef ook over migratie in zijn boek *Continent zonder grens*, waarin hij een geopolitieke analyse van Europa gaf. Daarin beschuldigde hij journalisten ervan vluchtelingen voor te stellen als Syrische oorlogsgezinnen, stelde hij dat de meeste vluchtelingen Irakezen en Afghanen waren die om economische redenen kwamen, en lichtte hij het Australische nultolerantiesysteem voor illegale immigratie toe. Hij verwees daarbij naar operatie Relex, waarbij de Australische regering migrantenboten onderschepte en aan de Indonesische kustwacht overdroeg. In hetzelfde boek bekritiseerde hij een volgens hem naïef links. Toen eerste minister Charles Michel aankondigde dat België in december in Marrakech het Mondiaal Verdrag voor Veilige, Geordende en Reguliere Migratie zou ondertekenen, verklaarde een woordvoerder van Francken zes weken later dat dit akkoord onverenigbaar was met het regeerakkoord en het partijprogramma.

Discussie over migratie, asiel en veiligheidsstandpunten

Theo Francken kwam herhaaldelijk in het centrum van de politieke controverse te staan door zijn standpunten over migratie en asiel. Nadat het Belgische parlement met 107 stemmen tegen 36 een resolutie had goedgekeurd die de regeringsgoedkeuring van het VN-Migratiepact steunde, organiseerde hij op zondag in Lubbeek een publieke conferentie over dat pact, aangekondigd via Twitter. Via Facebook lichtte hij zijn verzet tegen het pact toe en bekritiseerde hij internationale beperkingen op het migratiebeleid, waaronder de Europese Commissie, Europese rechtscolleges en de Verenigde Naties. Tijdens een interview op 5 december verklaarde hij zich daarover uitdrukkelijk. Later die dag verlieten hij en Jan Jambon om 20.40 uur de ministerraad, waarna de premier iets na 22.30 uur aankondigde dat de coalitie was gevallen. Op 12 december stuurde Francken ’s morgens zijn ontslagbrief en werd hij als N-VA-minister voor Asiel en Migratie vervangen door Maggie De Block. Zijn collega’s Jan Jambon, Johan Van Overtveldt, Sander Loones en Zuhal Demir kregen toen andere bevoegdheden toegewezen.

In Lubbeek verdedigde Francken ook het lange stilzwijgen van N-VA over het VN-Migratiepact, in aanwezigheid van aanhangers. Daar hekelde hij de volgens hem vijandige houding van Open VLD en CD&V. Tegelijk stelde hij dat hij Charles Michel niet beschuldigde en erkende hij diens inspanningen om hem in de regering te houden. Op 12 december toonde N-VA, de partij waartoe Francken behoort, ook haar sympathie voor de Catalaanse onafhankelijkheid door Catalaanse vlaggen op te hangen in het Belgisch federaal parlement en in het Europees Parlement.

Ook nadien bleef Francken voor beroering zorgen. Op 10 januari verklaarde hij dat Carles Puigdemont asiel in België zou kunnen aanvragen en vroeg hij zich af of Spanje wel een eerlijk proces kon garanderen. Madrid noemde die uitspraak onaanvaardbaar, waarna premier Charles Michel Francken opriep om de spanningen niet verder aan te wakkeren. Op 15 januari pleitte Francken via Twitter voor een Europees verbod op boerka en niqab. Hij verwees daarbij naar een Deense vrouw in boerka op Zaventem die de toegang werd geweigerd en werd teruggestuurd naar Tunesië. Volgens Francken had hij hierover gesproken met zijn Deense collega Inger Støjberg, die in het Deense parlement werkte aan een verbod op de boerka. Hij stelde ook dat boerka- en niqabverboden al bestonden in België en Frankrijk, en zei dat deze kledij niet thuishoort in Europa en gebruikt wordt als verzet tegen het Westen.

Zijn beleid riep kritiek op bij de oppositie, in het verenigingsleven en bij leden van de meerderheid, onder wie voormalig Senaatsvoorzitter Sabine de Bethune. Haar uitspraak op sociale media werd door Herman Van Rompuy gewaardeerd. In februari 2025 nam Francken in de regering-De Wever de bevoegdheden van Defensie over van Ludivine Dedonder. Ook daar kwam hij in aanvaring met kritiek, onder meer doordat hij Dedonder volgens zijn tegenstanders op seksistische en macho wijze benaderde. Tijdens de Europese crisis rond de Russisch-Oekraïense oorlog nam hij bovendien een strijdlustige houding aan, wat zowel binnen als buiten de regering op afkeuring stuitte.

Onderscheiding en afstand van de Orde van Leopold II

Bij koninklijk besluit van 23 juni 2019 werd Theo Francken benoemd tot grootofficier in de Orde van Leopold II. Later vroeg hij bij koninklijk besluit van 18 maart 2021 om de graad van grootofficier in diezelfde orde te laten schrappen. Daarmee deed hij afstand van deze onderscheiding.

Scroll naar boven