Gérard Leman werd geboren in Luik op 8 januari 1851. Hij was de zoon van Georges-Auguste, een Belgische artilleriekapitein in het leger en professor aan de Koninklijke Militaire School van Brussel, en van Marie Gertrude Félicité Kips. Na zijn middelbare studies aan het Koninklijk Atheneum in Brussel trad hij in 1867 als cadet toe tot de Koninklijke Militaire School, waar hij in 1872 afstudeerde als ingenieursofficier met de graad van luitenant. Tijdens de Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871 diende hij in een Belgische observatiekorps. In 1882 werd hij lid van de lerarenkorps van de Koninklijke Militaire School, waar hij invloed uitoefende op de militaire vakken die er werden gedoceerd. Hij stond ook bekend als wiskundige en was verantwoordelijk voor de militaire opleiding van kroonprins Albert, bij wie hij als tutor optrad. Leman werd op 26 juni 1912 bevorderd tot luitenant-generaal van de infanterie. Op 31 januari 1914 kreeg hij het bevel over het versterkte kamp van Luik en de 3e Divisie, en hij versterkte de Luikse vestingen met 18.000 man.
- Waar en in welke familie werd Gérard Leman geboren, en waar volgde hij zijn middelbare studies?
- Hoe verliep Gérard Lemans loopbaan aan de Koninklijke Militaire School?
- Hoe leidde Gérard Leman de verdediging van de versterkte positie van Luik bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog?
- Hoe verliep Gérard Lemans gevangenschap na de val van de forten en wat gebeurde er daarna?
- Welke publicaties schreef Gérard Leman?
Jeugd en opleiding
Gérard Leman werd op 8 januari 1851 geboren in Luik. Zijn vader was Georges-Auguste, kapitein van de artillerie in het Belgische leger en professor aan de Koninklijke Militaire School van Brussel. Zijn moeder was Marie Gertrude Félicité Kips. Leman voltooide zijn middelbare studies aan het Koninklijk Atheneum in Brussel.
Carrière aan de Koninklijke Militaire School
Gérard Leman trad in 1867 als cadet toe tot de Koninklijke Militaire School en studeerde er in 1872 af met de graad van genie-luitenant. Tijdens de Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871 diende hij in een Belgisch waarnemingskorps. In 1882 werd hij lid van het lerarenkorps van de Koninklijke Militaire School en hij oefende er invloed uit op de militaire vakken die er werden onderwezen. Leman stond ook bekend als wiskundige. Daarnaast was hij verantwoordelijk voor de militaire opleiding van kroonprins Albert en trad hij op als diens leermeester. In december 1902 werd hij bevorderd tot kolonel. Van 26 december 1905 tot januari 1914 was hij directeur van de Koninklijke Militaire School. Op 26 juni 1912 volgde zijn bevordering tot luitenant-generaal der infanterie, en hij werd ook lid van de Nationale Defensieraad.
Verdediging van de versterkte positie van Luik
Op 31 januari 1914 werd Gérard Leman benoemd tot bevelhebber van het versterkte kamp van Luik en van de 3de Divisie. Het versterkte kamp van Luik en de buitenste ring van hulpforten sloten de nauwe doorgang af tussen de Limburgse uitloper en de Ardennen. Leman mobiliseerde 18.000 man om de tussen 1888 en 1891 opgetrokken Luikse verdedigingswerken te versterken, die waren ontworpen door militair ingenieur Henri Alexis Brialmont.
Op 5 augustus 1914 verschenen Duitse troepen onder bevel van generaal Albert Theodor Otto von Emmich voor Luik en eisten, in het kader van het Schlieffenplan, de overgave van de Belgische versterkingen. Leman weigerde het Duitse ultimatum. De vijandelijkheden begonnen in de nacht van 5 op 6 augustus. Om 4.30 uur werd zijn hoofdkwartier in de rue Sainte-Foy aangevallen door een vijandelijke compagnie die achter de Belgische linies was doorgedrongen. Leman sloeg de aanval af en besliste zijn bevel en staf over te brengen naar Fort de Loncin, dat onder bevel stond van kolonel Victor Naessens.
Leman meldde dat de troepen van von Emmich aanvankelijk de fortificaties niet konden breken en wachtten op zeppelins en zwaar geschut uit Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Hij vermeldde daarbij zware artillerie, waaronder 42 cm M-Gerät 14 L/12-houwitsers van 420 mm en Škoda-houwitsers van 305 mm. Volgens hem ontplofte op 15 augustus om 17.20 uur een granaat van groot kaliber in twee munitiekamers van Fort de Loncin, waarbij 350 van de 500 soldaten om het leven kwamen.
Gevangenschap, vrijlating en erkenning
Tijdens de laatste Duitse aanval werd Gérard Leman bewusteloos, zwaar gewond en met een hersenschudding krijgsgevangen genomen. Hij werd per ambulance naar Luik overgebracht en bood generaal von Emmich zijn zwaard aan, maar dat werd geweigerd; hij mocht zijn zwaard behouden. Leman drong erop aan dat in het gevangennemingsrapport zou worden vermeld dat hij zich niet had overgegeven, maar bewusteloos was gevangen genomen. Hij schreef ook een brief aan koning Albert I, waarin hij de val van de forten beschreef en besloot dat hij bereid was zijn leven voor België te geven, maar dat de dood hem was onthouden. Eerst werd hij als gevangene overgebracht naar de citadel van Maagdenburg, waar op 1 september een teen werd geamputeerd. In januari 1915 gold hij als hersteld en op 7 april 1915 werd hij overgebracht naar het krijgsgevangenenkamp van Blankenburg-im-Mark. Door diabetes en hartproblemen verslechterde zijn gezondheid, waardoor hij op 19 december 1917 werd vrijgelaten. Daarna werd hij voor herstel naar Zwitserland overgebracht en sloot hij zich aan bij de Belgische regering in ballingschap bij Le Havre, waar hij op 21 juli 1918 met een plechtigheid werd verwelkomd. In november 1918 keerde hij terug naar Luik om het Rapport aan de Koning over de verdediging van Luik in augustus 1914 te schrijven. Koning Albert I behield hem in officiële functies zonder leeftijdsgrens en verleende hem op 15 november 1919 de adellijke titel van graaf.
Publicaties van Gérard Leman
Gérard Leman publiceerde verschillende werken over toegepaste wiskunde, mechanica en de verdediging van Luik. In 1887 verscheen zijn "Leçons de statique graphique", gevolgd door "Cours de résistance des matériaux" in 1895. In 1900 publiceerde hij "Note sur la stabilité des routes circulaires" en in 1901 "Sur l’enseignement de l’analyse infinitésimale". Later verscheen in 1920 nog "Rapport au Roi sur la défense de Liège en août 1914".