Henri Vieuxtemps kreeg zijn eerste vioollessen van zijn vader Jean-François, een amateur-luthier en violist, waarna hij verder werd onderricht door Joseph Lecloux-Dejonc. Op zesjarige leeftijd trad hij al publiek op in de Société du Cabinet littéraire in Verviers, waar hij opviel met vertolkingen van een concerto van Rode en een dubbelvioolconcerto van Kreutzer. Hij studeerde in Brussel en trok vervolgens met zijn vriend Charles-Auguste de Bériot naar Parijs, waar zijn viooldebuut opgemerkt werd. Door de installatie van de Julimonarchie en het huwelijk van Bériot met Malibran keerde hij terug naar Brussel, waar hij zijn viooltechniek verder verfijnde. In 1833 maakte hij in Duitsland kennis met Louis Spohr en Robert Schumann, die hem met Paganini vergeleken. Later studeerde hij compositie in Wenen bij Simon Sechter en in Parijs bij Antoine Reicha. Zijn eerste compositie, later uitgegeven als Concerto, dateert uit die periode. Hij trad op in Sint-Petersburg, woonde in Parijs, reisde in 1843-1844 naar Amerika, en werkte vanaf 1846 zes jaar in Rusland aan het hof van Nicolaas I. Daar componeerde hij vier vioolconcerti en richtte hij de vioolschool aan het Conservatorium van Sint-Petersburg op, voor hij in 1851 naar Parijs terugkeerde.
- Hoe ontwikkelde Henri Vieuxtemps zich van jonge violist tot opmerkelijk talent in Brussel en Parijs?
- Hoe ontwikkelde Henri Vieuxtemps zijn loopbaan tussen Duitsland, Rusland, Amerika en Parijs?
- Hoe verliepen de laatste jaren van Henri Vieuxtemps en wat gebeurde er na zijn dood?
- Welke familiebanden liepen via Julie?
- Wie waren de familieleden en welke loopbaan had Henri Vieuxtemps?
- Hoe werd Henri Vieuxtemps gewaardeerd, en welke sporen liet hij na?
- Hoe kreeg de Prix Vieuxtemps in Verviers vorm en wie was erbij betrokken?
Opleiding en vroege optredens
Henri Vieuxtemps kreeg zijn eerste vioollessen van zijn vader, Jean-François, een amateur-luthier en violist. Daarna vertrouwde Jean-François hem toe aan de violist Joseph Lecloux-Dejonc. Op zesjarige leeftijd trad Vieuxtemps al in het openbaar op in de zaal van de Société du Cabinet littéraire aan de place des Récollets in Verviers. In het Théâtre de Verviers kreeg hij veel bijval voor zijn uitvoeringen van een concerto van Rode en een dubbel vioolconcerto van Kreutzer. Vervolgens studeerde hij in Brussel en trok hij met zijn vriend Charles-Auguste de Bériot naar Parijs. Zijn viooldebuut in Parijs werd opgemerkt. Door de installatie van de Juli-monarchie en door het huwelijk van Bériot met Malibran in de Théâtre royal de la Monnaie keerde hij terug naar Brussel, waar hij zijn viooltechniek verder verfijnde.
Internationale doorbraak en omzwervingen
In 1833 sloot Vieuxtemps in Duitsland vriendschap met Louis Spohr en Robert Schumann, die hem met Paganini vergeleken. Tijdens de winter van 1835-1836 studeerde hij compositie in Wenen bij Simon Sechter en in Parijs bij Antoine Reicha. Uit die periode dateert zijn eerste compositie, later uitgegeven als Concerto. In 1837 speelde hij dat werk voor een aandachtig publiek in Sint-Petersburg.
Daarna verbleef hij in Parijs, waar hij zijn compositorische activiteit succesvol voortzette. Een eerste reis naar Amerika in 1843-1844 verliep middelmatig. Op 11 november 1844 trouwde hij met een Weense pianiste, geboren in 1815 en gestorven in 1868. Zij was vijf jaar ouder dan hij en trad enkele jaren op als zijn begeleidster.
Vanaf 1846 diende Vieuxtemps zes jaar in Rusland als musicus aan het hof van Nicolaas I en als solist aan het Keizerlijk Theater. In die periode componeerde hij vier vioolconcerten. Nog voor zijn terugkeer naar Parijs in 1851 stichtte hij de vioolschool aan het Conservatorium van Sint-Petersburg.
In 1856 vestigde hij zich in Dreieichenhain, nabij Frankfurt. Een reis naar de Verenigde Staten in 1857 was een succes. In 1866 bevond hij zich opnieuw in Parijs terwijl hij een internationale loopbaan nastreefde. Zijn vrouw overleed op 7 september 1868 aan cholera. In 1870 ondernam hij een derde Amerikaanse tournee, waarbij hij ongeveer honderd concerten gaf. Later in datzelfde jaar keerde hij terug naar Europa en aanvaardde in september de leerstoel voor vioolperfectionering aan het Conservatoire de Bruxelles.
Laatste jaren en overlijden
Henri Vieuxtemps reisde naar Algerije voor een behandeling in Mustapha Supérieur, in het gezondheidshuis van Édouard Landowski. Daar overleed hij op 6 februari 1881 aan de gevolgen van een hersenongeval, op 51-jarige leeftijd. Op 8 februari 1881 werden zijn asresten teruggebracht naar België, waar de begrafenis in Verviers plaatsvond. Tijdens de rouwstoet droeg Eugène Ysaÿe de Guarnerius-viool uit 1741 van Vieuxtemps mee. Vieuxtemps had twee kinderen.
Familiebanden via Julie
De dochter Julie (1846-1882) trouwde in 1873 met Édouard Landowski, een arts. Zij was de moeder van beeldhouwer Paul Landowski. Daarnaast was Julie de grootmoeder van componist Marcel Landowski en pianiste Françoise Landowski.
Familie en loopbaan
Maximilien Vieuxtemps leefde van 1848 tot 1926. Hij was burgerlijk ingenieur en bestuurder van de Société de construction des Batignolles. In 1894 trouwde hij met Julia de la Blanchetais, die leefde van 1858 tot 1936. Hij was de vader van Jean Vieuxtemps. Daarnaast was hij de grootvader van de pianiste Jeannine Vieuxtemps, die leefde van 1928 tot 2021, en van Françoise Vieuxtemps-Briolle, geboren in 1931. Ook was hij de overgrootvader van Agnès Briolle-Mensah.
Erkenning, nalatenschap en bronnen
Henri Vieuxtemps werd aanvankelijk beschouwd als een groot virtuoos, maar hij had enige moeite om een vaste plaats te veroveren tussen de voornaamste componisten van de negentiende eeuw. Hector Berlioz prees zijn werken en erkende daarin een gepassioneerde en gevoelige inspiratie. Volgens Berlioz was de emotie in Vieuxtemps' werk belangrijker dan het effect. Vieuxtemps geldt ook als de stichter van de bekende Frans-Belgische vioolschool, die tot vandaag voortleeft in de conservatoria van Luik, Brussel en Parijs.
Zijn nalatenschap werd later verder versterkt door de verwerving van muziekmanuscripten door de Fondation Roi Baudouin in 2011 en 2012, afkomstig van Agnès Briolle-Mensah en verbonden met Vieuxtemps. Deze manuscripten werden toevertrouwd aan de Muziekafdeling van de Koninklijke Bibliotheek van België, die zo de belangrijkste bewaarplaats van de bronnen over Vieuxtemps werd. De documenten vullen bestaande brieven, autografen en een dedicatieboekje aan, met daarin een muzikaal autograaf van Joseph Haydn. Dankzij deze bronnen konden concerten, edities en een virtuele tentoonstelling over Vieuxtemps worden gerealiseerd. Ook de stad Verviers herdacht de tweehonderdste verjaardag van zijn geboorte met een tentoonstelling en een muzikale conferentie.
Verviers en de Prix Vieuxtemps
In Verviers maakten verschillende muzikale evenementen deel uit van het programma rond de Prix Vieuxtemps. Tijdens de Concerts du Dimanche Matin trad het Orchestre Jean-Noël Hamal op onder leiding van Patrick Baton. Ook het Orchestre Symphonique des élèves du Conservatoire de Verviers speelde, onder Bernard Lange, in de Sint-Remaclekerk. In een concerto van Réception speelden organist Jean-Michel Allepaerts en violist Philippe Koch samen. Philippe Koch en pianiste Christiane Rutten namen ook deel aan evenementen in het Museum voor Schone Kunsten en Keramiek. Bij het concert waren bovendien de afstammelingen Jérôme Vieuxtemps en Pacôme Mensah aanwezig. De Prix Vieuxtemps zelf werd voorgezeten door Jean-Bernard Barnabé, directeur van de Academie voor Schone Kunsten van Verviers. Aan de wedstrijd namen veel kandidaten uit verschillende continenten deel, en muziekologe en pianiste Agnès Briolle-Mensah, samen met Pacôme Mensah en Marie-Christine Brugaillère, feliciteerde de laureaten.