Isabelle Stengers is een Belgische filosofe, geboren in 1949 in Brussel. Zij specialiseert zich in het denken van Whitehead en in de filosofie van de wetenschappen. In haar werk ontwikkelt zij een dialectische en constructivistische opvatting van wetenschappelijke kennis, en werkt zij aan een ecologie van praktijken die oog heeft voor de onderlinge afhankelijkheid in de levende wereld.
Samen met de Nobelprijswinnaar Ilya Prigogine publiceerde zij in 1979 La Nouvelle Alliance, een boek over tijd, onomkeerbaarheid en kritiek op de newtoniaanse fysieke rationaliteit. Het werk, dat uitmondde in een poging om een nieuwe fysica te denken op basis van de thermodynamica, kende commercieel succes maar riep ook controverse op. Later hernam zij enkele van deze stellingen in de reeks Cosmopolitiques, waarvan zeven delen verschenen bij Empêcheurs de penser en rond/La Découverte.
Stengers hield zich ook bezig met kritiek op het autoritarisme in de moderne wetenschap, met verwijzingen naar Michel Foucault en Gilles Deleuze, en werkte over psychoanalyse, hypnose en wetenschappelijke verbeelding.
- Waarin specialiseert Isabelle Stengers zich?
- Hoe ontwikkelde Isabelle Stengers haar denken met La Nieuwe Alliantie?
- Hoe ontwikkelde Isabelle Stengers haar kritische benadering van wetenschap en welke thema’s behandelde zij in haar latere werk?
- Welke politieke engagementen en standpunten had Isabelle Stengers?
Filosofisch werk
Isabelle Stengers, geboren in 1949 in Brussel, is een Belgische filosoof. Haar werk richt zich op de denken van Alfred North Whitehead en op de wetenschapsfilosofie. Binnen dat domein ontwikkelt zij een dialectische en constructivistische opvatting van wetenschappelijke kennis. Daarnaast werkt zij aan een ecologie van praktijken, waarbij bijzondere aandacht uitgaat naar verschijnselen van onderlinge afhankelijkheid in de levende wereld.
La Nieuwe Alliantie
In 1979 publiceerde Isabelle Stengers samen met de Nobelprijslaureaat Ilja Prigogine het boek La Nieuwe Alliantie. In dit werk behandelen zij tijd, onomkeerbaarheid en een kritiek op de newtoniaanse natuurkundige rationaliteit. Het boek probeert een nieuwe fysica te vestigen op basis van de thermodynamica. La Nieuwe Alliantie kende commercieel succes, maar riep ook controverse op. Later herbekijkt Stengers in de reeks Cosmopolitiques enkele stellingen uit dit werk.
Kritiek op wetenschap en ecologie van praktijken
In haar onderzoekswerk analyseerde Isabelle Stengers de kritiek op autoritarisme in de moderne wetenschap, onder meer met behulp van de theorieën van Michel Foucault en Gilles Deleuze. Daarbij wees zij op de grote rol van autoriteitsargumenten in wetenschappelijke debatten, waarbij experts vaak als scheidsrechters optreden. Tegelijk nam zij afstand van de deconstructivistische stroming die wetenschap beschouwt als louter verbale conventies en sociale constructies. Vanuit een kritische houding tegenover het positivisme benadrukte zij ook het belang van verhalende vormen om wetenschappelijke kennis voor te stellen.
Haar belangstelling voor sciencefiction had volgens diezelfde benadering tot doel scientisme en moralisme te doorbreken door verbeelding en reflectie te stimuleren. Daarnaast werkte zij aan een kritiek op de psychoanalyse, in het bijzonder op de onderdrukking van hypnose, in samenwerking met Léon Chertok. Zij leverde ook een bijdrage aan Le Livre noir de la psychanalyse en werkte met de etnopsycholoog Tobie Nathan samen rond ideeën over psychotherapie.
Sinds ongeveer vijftien jaar focust zij op een constructivistisch geïnspireerde ecologie van praktijken. Dat begrip legt de nadruk op de onderlinge verbondenheid en de conflicten binnen de levende wereld, en op de relaties tussen praktijken zoals wetenschap en politiek. In dat kader publiceerde zij zeven delen van Cosmopolitiques bij Empêcheurs de penser en rond/La Découverte. Daarnaast schreef zij La Volonté de faire science in 1992 over psychoanalyse, L’Hypnose entre science et magie in 2002 over hypnose, co-auteurde zij met Philippe Pignarre La Sorcellerie capitaliste in 2005 over economie en politiek, en publiceerde zij Penser avec Whitehead in 2006 over filosofie.
Politieke activiteit en standpunten
Isabelle Stengers was actief binnen de partij Groenen voor een alternatief links (VEGA) in België. Ze nam met VEGA, onder de benaming VERS-GA, deel aan de eerste Brusselse gewestverkiezingen. Daarbij behaalde de lijst 0,58% van de stemmen en kreeg zij geen zetel. De Franstalige Belgische openbare omroep RTBF classificeerde haar als aanhanger van de Partij van de Arbeid van België. In 2017 ondertekende ze mee een redactioneel stuk in Le Monde ter ondersteuning van Houria Bouteldja. In 2022 was ze een van de twintig medevoorzitters van de vereniging ter financiële steun aan de Opstanden van de Aarde.