Peter Mertens werd geboren in Wilrijk en groeide op in Sint-Antonius. Hij volgde secundair onderwijs aan het Sint-Jan Berchmanscollege in Westmalle en engageerde zich al tijdens zijn schooljaren in de strijd tegen racisme en fascisme. Nadien studeerde hij politieke en sociale wetenschappen aan de UFSIA in Antwerpen en sociologie aan de Universiteit Gent. Op 18-jarige leeftijd richtte hij Studenten tegen Racisme (SteR) op. In 1991 leidde hij de studentenprotestbeweging tegen de Golfoorlog en organiseerde hij met de Gentse studentenbeweging solidariteitsacties met de arbeiders van Boelwerf. Peter Mertens werd lid van de Partij van de Arbeid van België (PTB), werd in 1994 voorzitter van de Marxistisch-Leninistische Beweging (MML) en behaalde in datzelfde jaar zijn diploma sociologie. Hij werkte anderhalf jaar als interimarbeider in industriële schoonmaakbedrijven in de Gentse kanaalzone. Sinds 2008 was hij voorzitter van de PTB en sinds 2019 is hij volksvertegenwoordiger in de Kamer.
- Welke functies heeft Peter Mertens bekleed binnen de Partij van de Arbeid van België?
- Hoe verliepen de studies en de eerste politieke engagementen van Peter Mertens?
- Hoe leidde Peter Mertens de vernieuwing en politieke opgang van de PVDA?
- Hoe presteerde Peter Mertens bij de verkiezingen in Antwerpen?
- Hoe deed de PVDA het bij de verkiezingen van 2014 en 2018, en wat gebeurde er op het Solidariteitscongres van 2015?
- Hoe verliepen de verkiezingsresultaten van Peter Mertens tussen 2018 en 2020?
- Wanneer trad Peter Mertens af als voorzitter van de PVDA en wie volgde hem op?
- Welke boeken publiceerde Peter Mertens over politiek en welke weerklank kregen ze?
- Waarover schreef Peter Mertens in Ils nous ont oubliés?
Politieke loopbaan
Peter Mertens, geboren in Wilrijk, is een Belgisch politicus en auteur. Hij is secretaris-generaal van de Partij van de Arbeid van België (PVDA) en was van 2008 tot 2021 voorzitter van die partij. Sinds 2019 is hij volksvertegenwoordiger in de Kamer van Volksvertegenwoordigers.
Studie en politieke vorming
Peter Mertens werd geboren in Wilrijk, in de provincie Antwerpen, en groeide op in Sint-Antonius. Voor zijn secundair onderwijs ging hij naar het Sint-Jan Berchmanscollege in Westmalle. Tijdens die schooljaren engageerde hij zich in de strijd tegen racisme en fascisme. Daarna studeerde hij politieke en sociale wetenschappen aan de UFSIA in Antwerpen en sociologie aan de Universiteit Gent. Op zijn achttiende richtte hij Studenten tegen Racisme op, afgekort SteR.
Tijdens zijn studentenjaren speelde hij een actieve rol in het protest tegen de Golfoorlog in 1991. Ook organiseerde hij samen met de Gentse studentenbeweging solidariteitsacties met de arbeiders van de scheepswerf Boelwerf. In deze periode werd hij lid van de PVDA en werd hij in 1994 voorzitter van de Marxistisch-Leninistische Beweging (MLB). Datzelfde jaar nam hij deel aan de stakingsbeweging in het Franstalige onderwijs tegen de hervormingen van minister Michel Lebrun. In 1994 behaalde hij ook zijn diploma sociologie.
Na zijn studies werkte Mertens anderhalf jaar als interimarbeider bij bedrijven voor industriële reiniging in de Gentse kanaalzone. In 1995 werd hij tijdens het vijfde congres van de PVDA verkozen in de Nationale Raad van de partij als voorzitter van de jongeren. Drie jaar later gaf hij die jongerenvoorzittersfunctie op om politiek secretaris te worden van de Antwerpse provinciale afdeling.
Vernieuwing en opgang binnen de PVDA
In 2002 werd Peter Mertens op het zevende partijcongres van de PVDA verkozen in het partijbureau. Voor de federale verkiezingen van 2003 sloot de partij in Vlaanderen een politiek kartel, Resist, met LAE en onafhankelijken. Dat kartel behaalde minder stemmen dan de PVDA bij de verkiezingen van 1999, wat binnen de partij een crisis veroorzaakte. Mertens omschreef die periode als ‘vernieuwing of dood’.
In 2004 werd hij verkozen in de dagelijkse leiding van de PVDA. Onder zijn leiding begon de partij aan een vernieuwingsproces. Walter Pauli beschreef Mertens later als de architect van die vernieuwing. In 2007 organiseerde de PVDA een vernieuwingscongres met 460 gedelegeerden.
Op 2 maart 2008 werd Mertens verkozen tot opvolger van Ludo Martens als partijvoorzitter. Na zijn verkiezing breidde hij de actieradius van de PVDA uit om een breder publiek te bereiken. In De Morgen verklaarde hij dat de partij haar belerende houding en haar ‘grote theorieën’ zou opgeven, en hij kondigde aan de PVDA te herpositioneren volgens de beslissingen van het vernieuwingscongres. Tijdens zijn voorzitterschap bleef Marx en diens kritiek op het kapitalisme een belangrijke inspiratiebron voor de partij. De vernieuwingsbeweging vormde het begin van de politieke opgang van de PVDA.
In 2006 behaalde de PVDA bovendien een tweede zetel in Hoboken en een zetel in Deurne.
Verkiezingen in Antwerpen
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 leidde Peter Mertens de Antwerpse lijst van de Biographie. Hij werd gekozen met 8.976 voorkeurstemmen en gold dat jaar als de vierde populairste politieke persoonlijkheid in Antwerpen. In 2014 trok hij in Antwerpen opnieuw de lijst, ditmaal voor de Kamer. In het Antwerpse kiesarrondissement behaalde hij 26.010 voorkeurstemmen en een score van 4,5%.
Electorale groei en herverkiezing als voorzitter
Bij de federale verkiezingen van 2014 behaalde de PVDA 251.276 stemmen, meer dan een verdubbeling tegenover de 101.088 stemmen van 2010. Raoul Hedebouw en Marco Van Hees veroverden daarbij twee zetels in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. In 2015 werd Peter Mertens op het Solidariteitscongres herkozen als voorzitter van de PVDA. David Pestieau werd vicevoorzitter en Lydie Neufcourt nationaal secretaris. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 breidde de partij haar aantal lokale en provinciale verkozenen uit van 52 naar 169.
Verkiezingsoverwinningen en parlementaire doorbraak
In 2018 werd Peter Mertens herkozen als gemeenteraadslid met 11.842 voorkeurstemmen. Daarmee eindigde hij in de rangschikking achter Bart De Wever, Filip Dewinter, Wouter Van Besien en Jinnih Beels. Bij de federale verkiezingen van 2019 leidde hij de Partij van de Arbeid van België naar een forse electorale doorbraak: de partij ging van 8 naar 43 parlementaire mandaten en behaalde 584.621 stemmen, meer dan een verdubbeling tegenover 2014. Mertens zelf werd in Antwerpen als lijsttrekker verkozen in de Kamer van Volksvertegenwoordigers met 46.802 voorkeurstemmen en behaalde nationaal de hoogste score voor de Kamer. Samen met Greet Daems, Steven De Vuyst en Maria Vindevoghel behoorde hij tot de eerste Nederlandstalige marxisten in het federale parlement sinds 1981. Hij omschreef de Partij van de Arbeid van België daarna als de ‘tweede winnaar’ van de verkiezingen, na Vlaams Belang. In oktober 2020 bekritiseerde Mertens het coalitieakkoord van de regering-De Croo en ook de door de regering voorgestelde belasting op effectenrekeningen.
Aftreden als voorzitter van de PVDA
Op een niet nader gespecificeerde datum trad Peter Mertens af als voorzitter van de PVDA. Raoul Hedebouw werd daarop tot partijvoorzitter gekozen met 94,1% van de stemmen. Na zijn aftreden als voorzitter werd Mertens secretaris-generaal van de PVDA.
Politieke boeken en publieke impact
Als voorzitter van de PVDA schreef Peter Mertens verschillende boeken over politiek. In 2009 publiceerde hij «Prioriteit van links, rode pistes voor een uitweg uit de crisis», waarin hij een nieuwe visie op de koers van de partij uiteenzette. Twee jaar later verscheen «Hoe durven ze?», dat tegen september 2016 meer dan 25.000 exemplaren had verkocht. Dat boek kreeg van Democratie 2000 de Jaap Kruithof-prijs 2012 en stond een jaar lang bovenaan de verkooplijst van non-fictie in Vlaanderen. In december 2016 volgde «In het land van de profiteurs», waarvan 15.000 exemplaren werden verkocht en dat de top 10 van de non-fictieboeken in Vlaanderen haalde. In dat boek ging Mertens in op de banden tussen economische en politieke elites, stelde hij dat neoliberale recepten werden toegepast op het herstel van de economie en waarschuwde hij dat een nieuwe crisis onvermijdelijk is door de stagnerende reële economie in Europa.
Ils nous ont oubliés
Tijdens de coronapandemie schreef Peter Mertens in 2020 het boek *Ils nous ont oubliés*. In dat werk stelde hij dat niet de praatjesmakers, maar de arbeidersklasse het land draaiende houdt. Hij beschreef het virus als een klassenvirus dat ongelijkheid vergroot. Daarnaast bekritiseerde hij de privatisering en commercialisering van de gezondheidszorg en pleitte hij voor een goed gefinancierde en preventieve zorg. Mertens uitte ook zijn bezorgdheid over een nieuwe economische crisis. Als antwoord daarop stelde hij ecologische en sociale planning voor en riep hij op om neoliberale recepten los te laten. Het boek haalde de top 10 van non-fictieboeken en werd vertaald in het Frans, Duits, Spaans en Engels.