Jean-Philippe Toussaint (Brussel, 29 november 1957) is een Belgische romanschrijver, fotograaf en filmmaker. Hij groeide op in een bloeiend cultureel milieu in Brussel en leefde vanaf 1970 in Parijs, waar hij ook de middelbare school volgde. In 1979 behaalde hij een diploma aan het Institut d’études politiques de Paris en in 1980 een master in de hedendaagse geschiedenis aan de Sorbonne. Daarna gaf hij twee jaar Frans in Médéa, Algerije.
Toussaint werd geboren in Brussel als zoon van Yvon Toussaint, een Belgische journalist en schrijver, en Monique Toussaint, een boekverkoopster van Litouwse afkomst. Hij is de broer van de Belgische filmproducent Anne-Dominique Toussaint. Hij woont in Brussel en Corsica. Zijn boeken zijn in meer dan twintig talen vertaald, en zijn foto’s werden tentoongesteld in Brussel en Japan. In 2005 won hij de Prix Médicis voor Fuir, het tweede deel van de vierdelige Cycle of Marie. In 2009 kreeg La Vérité sur Marie, het derde deel van die cyclus, de Prix Décembre.
- Hoe werd Jean-Philippe Toussaint bekroond voor zijn werk rond de Cyclus van Marie?
- Waar groeide Jean-Philippe Toussaint op en wie zijn zijn familieleden?
- Hoe verliepen de jeugdjaren en opleiding van Jean-Philippe Toussaint?
- Hoe ontwikkelde Jean-Philippe Toussaint zich van beginnend schrijver tot gevestigde auteur en filmmaker?
- Hoe ontwikkelde Jean-Philippe Toussaint zijn literaire werk vanaf de Marie-cyclus tot aan zijn essay over Zidane?
- Hoe ontwikkelde zijn tentoonstellingswerk zich tussen 2001 en 2012?
De Cyclus van Marie en literaire erkenning
Jean-Philippe Toussaint werd op 29 november 1957 geboren in Brussel. Hij is een Belgische romanschrijver, fotograaf en filmmaker. Zijn boeken zijn vertaald in meer dan twintig talen, en ook zijn foto’s werden tentoongesteld in Brussel en Japan.
In 2005 won hij de Prix Médicis voor de roman Fuir (Running Away). Dat boek is het tweede deel van de Cyclus van Marie, een vierdelige kroniek die over tien jaar werd gepubliceerd. De cyclus toont de scheiding van Marie en haar geliefde. Later, in 2009, kreeg Toussaint ook de Prix Décembre voor La Vérité sur Marie (The Truth about Marie), het derde deel van dezelfde reeks.
Familie en achtergrond
Jean-Philippe Toussaint werd in Brussel geboren als zoon van Yvon Toussaint, een Belgische journalist en schrijver, en Monique Toussaint, een boekhandelaarster van Litouwse afkomst. Hij groeide hoofdzakelijk op in Parijs, waar Yvon Toussaint als correspondent voor Le Soir werkte. Toussaint is ook de broer van Anne-Dominique Toussaint, een Belgische filmproducer. De familie woont in Brussel en Corsica.
Jeugd en opleiding
Jean-Philippe Toussaint groeide op in een bloeiend cultureel milieu in Brussel. Vanaf 1970 woonde hij in Parijs, waar hij ook het middelbaar onderwijs volgde. In 1979 studeerde hij af aan het Institut d'etudes politiques de Paris. Een jaar later behaalde hij aan de Sorbonne een master of Arts in de hedendaagse geschiedenis. Daarna gaf hij twee jaar Frans in Médéa, Algerije, als alternatief voor de legerdienst.
Doorbraak als schrijver en eerste films
Jean-Philippe Toussaint schreef aanvankelijk twee toneelstukken, Rideau en Les Draps de lit, en de korte roman Échecs, maar die werden nooit gepubliceerd. Zijn literaire werk werd sterk beïnvloed door de stijl van Samuel Beckett. In 1985 schreef hij zijn eerste roman, La Salle de bain, en stuurde die naar Jérôme Lindon van Les Éditions de Minuit in Parijs. Die uitgeverij aanvaardde het boek en werd zijn exclusieve uitgever.
La Salle de bain en de stijl ervan kregen veel lof van de kritiek en maakten van Toussaint een jonge en veelbelovende auteur. Daarna publiceerde hij Monsieur, dat vooral in Japan en Azië veel lezers vond, en in de late jaren tachtig ook L'Appareil-photo. Deze romans bevestigden zijn status als schrijver en maakten het mogelijk dat hij daarnaast een parallelle carrière als filmmaker begon.
In 1990 regisseerde hij de film Monsieur, die de André Cavensprijs won. Twee jaar later volgde La Sévillane. Hij had ook een schrijfresidentie in Berlijn, waarmee hij in België de Prix Victor-Rossel won. Op basis van zijn ervaringen als inwoner in het buitenland publiceerde hij later het essay Autoportrait (à l'étranger).
De Marie-cyclus en andere werken
Jean-Philippe Toussaint besloot een reeks romans te schrijven onder de titel cycle of Marie Madeleine Marguerite de Montalte, ook bekend als de cyclus van Marie. Deze cyclus beeldt de lange breuk uit tussen twee geliefden, Marie en de verteller, over vier seizoenen binnen een jaar. Toussaint schreef deze romans tussen 2000 en 2013. De reeks begon in 2002 met Faire l'amour, dat in 2004 verscheen als Making Love. In 2005 publiceerde hij de roman Fuir, later vertaald als Running Away in 2009.
Tijdens de finale van het WK voetbal van 2006 in Berlijn schreef hij ook een lyrisch essay over de hoofdstoot van Zinedine Zidane. Op dat moment woonde hij in Berlijn. Een Engelse vertaling van dat essay verscheen in 2007 in het Britse tijdschrift New Formations. Toussaint wordt daarnaast in verband gebracht met Jean Echenoz, Laurent Mauvignier, Marie NDiaye en Éric Chevillard binnen de zogeheten Style des éditions de Minuit.
Tentoonstellingen en installaties
In 2001 hield Jean-Philippe Toussaint zijn eerste grote tentoonstelling in Osaka, Japan. In 2006 kreeg hij een residentie in Toulouse, Frankrijk, waar hij zijn werk uitbreidde naar installaties waarin neons, films, foto’s en boeken werden gemengd. In 2009 volgde in Canton, China een ambitieuzere tentoonstelling. Later, in 2012, cureerde hij in het Musée du Louvre in Parijs de tentoonstelling Livre/Louvre. Die presentatie bevatte foto’s, originele kortfilms met de titel Trois fragments de "Fuir", en diverse installaties. Ook werden er een uittreksel uit het oorspronkelijke manuscript van En attendant Godot van Samuel Beckett en een exemplaar van de achtste editie van Dante’s Divina Commedia opgenomen.