Patoch Chodiev is een Belgisch-Oezbeekse oligarch en filantroop, geboren op 15 april 1953 in Oezbekistan. Na de val van de Sovjet-Unie vergaarde hij zijn vermogen via geprivatiseerde mijnbouw- en gasactiviteiten in Kazachstan, samen met Alexander Masjkevitsj en Alijan Ibragimov. Hij is medeoprichter van Eurasian Natural Resources Corp. en bouwde met zijn zakenpartners een reeks ondernemingen uit in de delfstoffensector in Kazachstan, Afrika en Brazilië.
Chodiev studeerde internationaal recht en Japans aan het Moskouse Staatsinstituut voor Internationale Betrekkingen (MGIMO) en behaalde er een doctoraat in de politieke wetenschappen. Daarna trad hij toe tot de diplomatieke dienst, waar hij zich toelegde op Russisch-Japanse handelsbetrekkingen. Enkele jaren woonde hij in Tokio. Zijn onderneming werd in 2007 op de Londense effectenbeurs genoteerd en maakte in 2008 deel uit van de FTSE 100. In 2009 boekte Eurasian Natural Resources Corporation, waarvan hij een belangrijke aandeelhouder is, een winst van 1,462 miljard dollar bij een omzet van 3,8 miljard dollar. In november 2013 werd het bedrijf hernoemd tot Eurasian Resources Group, dat in Luxemburg is geregistreerd. Chodiev stond eerder op de Forbes-lijst van miljardairs, maar verdween daar in 2020 van. De Pandora Papers onthulden minstens 25 offshorebedrijven die met hem in verband worden gebracht. Voor zijn filantropische werk en steun aan onderwijs, interculturele relaties en de kunsten ontving hij onderscheidingen uit Rusland en Japan.
- Hoe vergaarde Patokh Chodiev zijn fortuin en welke aandacht kreeg zijn vermogen later?
- Hoe verliepen de opleiding en latere loopbaan van Patokh Chodiev?
- Hoe ontwikkelde Patokh Chodievs belang in ENRC en ERG zich financieel?
- Welke liefdadigheids- en investeringsactiviteiten startte Patokh Chodiev?
- Hoe verliep de naturalisatie van Patokh Chodiev in België?
- Hoe verliepen de onderzoeken en rechtszaken rond Patokh Chodievs naturalisatie en de uitlatingen van Georges Gilkinet?
- Welke onderzoeken en rechtszaken waren rond Patokh Chodiev en zijn bedrijven aan de orde?
- Welke onderscheidingen ontving Patokh Tsjodiev voor zijn inzet voor cultuur en internationale relaties?
Zakelijke opkomst en vermogenspositie
Patokh Chodiev verrijkte zich na de ineenstorting van de Sovjet-Unie door samen met Aleksander Masjkevitsj en Alijan Ibragimov geprivatiseerde mijnbouw- en gasactiviteiten in Kazachstan te verwerven. Hij was medeoprichter van Eurasian Natural Resources Corp. Chodiev stond ook op de Forbes-lijst van miljardairs, maar verdween daar in 2020 weer van. De Pandora Papers brachten minstens 25 offshorebedrijven aan het licht die met hem in verband werden gebracht. Naast zijn zakelijke carrière ontving hij van Rusland en Japan verschillende onderscheidingen voor filantropische activiteiten en zijn steun aan onderwijs, interculturele betrekkingen en de kunsten.
Onderwijs, diplomatie en zakenactiviteiten
Patokh Chodiev werd geboren in Oezbekistan. Hij studeerde internationaal recht en Japans aan het Moskouse Staatsinstituut voor Internationale Betrekkingen (MGIMO) en behaalde daar ook een doctoraat in de politieke wetenschappen. Daarna trad hij toe tot de diplomatieke dienst, waar hij zich toelegde op de Russisch-Japanse handelsbetrekkingen. Enkele jaren woonde hij in Tokio.
Later bouwde Chodiev samen met Alexander Masjkevitsj en Alidzjan Ibragimov verschillende ondernemingen uit in de mijnbouwsector in Kazachstan, Afrika en Brazilië. Zijn onderneming werd in 2007 genoteerd aan de Londense effectenbeurs en maakte in 2008 deel uit van de FTSE 100.
Eurasische Hulpbronnen Groep
In 2009 behaalde Eurasian Natural Resources Corporation (ENRC), waarvan Patokh Chodiev een grote aandeelhouder was, een winst van 1,462 miljard dollar op een omzet van 3,8 miljard dollar. Het bedrijf had zijn zetel in Londen en ontginde mineralen in Kazachstan en Afrika. Daarnaast verwierf ENRC talrijke mijnbouwactiviteiten in Oost-Europa en Afrika. In november 2013 werd ENRC omgedoopt tot Eurasian Resources Group (ERG). ERG is in Luxemburg geregistreerd als een onderneming die gespecialiseerd is in natuurlijke rijkdommen. In 2017 boekte ERG een bedrijfsresultaat vóór intresten, belastingen, afschrijvingen en amortisatie van 2 miljard dollar. Op 29 juni 2018 verhoogde kredietbeoordelaar Standard & Poor’s de kredietwaardigheid van ERG van B− naar B, met een positieve vooruitblik voor de metalenmarkt als reden.
Filantropische activiteiten
In 1996 richtte Patokh Chodiev een internationale liefdadigheidsorganisatie op met als aanvankelijk doel studiebeurzen en beurzen te verstrekken aan studenten van het Moskouse Staatsinstituut voor Internationale Betrekkingen (MGIMO). Later groeide de Internationale Chodiev Stichting uit tot een internationaal filantropisch centrum dat zich toelegt op academisch onderzoek, de kunsten en kindgerelateerde doelen. De stichting verleent ook humanitaire en gezondheidssteun aan weeshuizen en ondersteunt onderwijs. Haar activiteiten strekken zich uit over Oekraïne, Rusland, Kazachstan, Oezbekistan en Japan. In september 2017 registreerde de Chodiev Stichting een vertegenwoordigingskantoor in Oezbekistan om humanitaire hulp en gezondheidszorg aan weeshuizen te bieden. Volgens berichten was Chodiev ook van plan om in Tasjkent verschillende winkelcentra en een metallurgische fabriek te bouwen als onderdeel van een investeringsgolf in Oezbekistan.
Naturalisatie in België
Patokh Chodiev verkreeg op 27 juni 1997 de Belgische nationaliteit. Zijn naturalisatie werd later onderwerp van debat in de media, onder meer omdat werd gesteld dat hij de officiële talen van België niet vlot sprak. Ook kwam er kritiek op mogelijke hulp van de burgemeester van Waterloo. In januari 2017 werd zijn Belgische naturalisatie het voorwerp van een officieel onderzoek; de krant Le Soir berichtte daarover op 11 januari 2017.
Volgens de beschikbare gegevens kreeg Chodiev destijds steun van verschillende instellingen, waaronder de FOD Justitie, de Staatsveiligheid, de Dienst Vreemdelingenzaken, de politie van Waterloo, het parket en de naturalisatiedienst. Serge Kubla schreef op 16 mei 1997 aan Claude Eerdekens om die naturalisatie te ondersteunen. De Staatsveiligheid uitte wel bezorgdheid over zijn contacten met andere Russische zakenlieden, maar meldde uiteindelijk niets verder.
Onderzoek, beschuldigingen en gerechtelijke procedures
Tussen 2017 en 2018 werd in de parlementaire onderzoekscommissie over de uitgebreide strafrechtelijke transactie gedebatteerd over de nationaliteitsvoorwaarden van Patokh Chodiev. In die context maakte de Ecolo-afgevaardigde en ondervoorzitter van de commissie, Georges Gilkinet, belastende uitspraken die Chodiev in diskrediet brachten. Hij herhaalde die opmerkingen later ook in La Libre Belgique, Vif l'Express en Plus Magazine. Chodiev stelde daarop verschillende gerechtelijke procedures in tegen Gilkinet.
Op 8 maart 2017 verklaarde Serge Kubla onder ede dat hij niet tussenbeide was gekomen ten gunste van Chodiev. De hoofdonderzoeker, Jean-François Kayser, zei bovendien dat er geen bewijs bestond van een fysieke tussenkomst van Kubla bij hoofdcommissaris Vandewalle van de politie van Waterloo. Op 30 april 2018 kwam een parlementaire commissie unaniem tot het besluit dat Chodievs naturalisatie niet beïnvloed was door Serge Kubla. De commissie stelde Chodiev ook vrij van betrokkenheid bij de totstandkoming van de wet op de strafrechtelijke transactie. Chodievs advocaat sprak van partijdigheid van de commissie tegenover Chodiev.
Chodiev was bereid om zijn formele klachten tegen commissieleden in te trekken, op voorwaarde dat hij een brief zou ontvangen waarin een ongepaste werking van de commissie werd erkend. Die brief moest ook laster toegeven en de negatieve impact van het onderzoek op Chodiev en zijn familie erkennen. Op 19 juni 2019 verklaarde de rechtbank van Namen Chodievs klacht tegen Georges Gilkinet ontoelaatbaar en ongegrond. Zijn advocaten kondigden daarop beroep aan. Op 28 januari 2021 veroordeelde het hof van beroep van Luik Gilkinet wegens lasterlijke uitspraken. Tegen die tijd was Gilkinet vice-eerste minister geworden. Op 24 november 2022 bevestigde het Hof van Cassatie die gerechtelijke veroordeling, wat Chodiev gelijk gaf.
Onderzoeken en rechtszaken
Volgens berichtgeving diende het energiebedrijf Tractebel in 1999 een klacht in tegen twee werknemers wegens het verduisteren van consultancyvergoedingen. Tractebel zou daarnaast 55 miljoen dollar aan consultancyvergoedingen hebben betaald aan Patokh Chodiev en twee zakenpartners. De drie werden in België onderzocht voor valsheid in geschrifte en witwassen. Op 17 juni 2011 staakte het Brussels parket de vervolging op basis van de wet op de minnelijke schikking, waarna de drie een forfaitaire schikking van 522.500 euro betaalden. Een vertegenwoordiger van het Brussels parket bevestigde later dat er sinds juni 2011 geen lopende rechtszaak meer was tegen Chodiev en zijn medestanders, en dat er geen vonnis tegen Chodiev, Mashkevich en Ibragimov was uitgesproken; zij werden als onschuldig beschouwd. In april 2016 werd Chodiev genoemd bij 732 Belgen die in verband werden gebracht met offshorebedrijven in het Panamapaperschandaal. In 2018 werd ENRC beschuldigd van omkoping om mijnrechten in Kazachstan en Afrika te verkrijgen. In 2022 spande ENRC ook een rechtszaak aan tegen een Britse journalist over het boek *Kleptopia*, waarin betrokkenheid van ENRC bij de dood van drie werknemers werd beweerd. Een rechter verwierp die rechtszaak.
Onderscheidingen voor mecenaat en culturele banden
In 2019 kreeg Patokh Tsjodiev van het Russische Ministerie van Cultuur de titel „Mecenas van het Jaar”. Volgens de berichtgeving was deze onderscheiding toegekend voor de financiering van de Russische tournee van het traditioneel Japanse kabukitheater. In 2020 werd hij onderscheiden met de Orde van de Vriendschap in Rusland, vanwege zijn mecenaat voor onderwijs, interetnische betrekkingen en de kunsten. Datzelfde jaar ontving hij ook de Orde van de Rijzende Zon, Eerste Klasse, in Japan, voor zijn bijdrage aan de economische en culturele banden tussen Japan en Rusland.