Georges Lambert Casimir Nagelmackers werd geboren op 24 juni 1845 in Luik en overleed op 10 juli 1905 in Villepreux. Hij kwam uit een bankiersfamilie en werkte aanvankelijk als mijnbouwkundig ingenieur. In 1867 en 1868 maakte hij met zijn vriend Maurice Aubert een reis van tien maanden naar Amerika, onder begeleiding van graaf de Berlaymont, om het Amerikaanse spoorwegsysteem te bestuderen. Tijdens die reis raakte hij onder de indruk van de slaap- en restauratiewagons van George Mortimer Pullman.
Nagelmackers werkte vervolgens een plan uit om dergelijke rijtuigen ook in Europa in te voeren en publiceerde zijn project op 20 april 1870. De Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871 vertraagde zijn plannen, maar in 1872 verleende koning Leopold II hem concessies voor de lijnen Oostende-Brindisi en Parijs-Wenen. In november 1872 werd de aankomst van de eerste trein in Wenen gevierd. Nagelmackers richtte later de Compagnie Internationale des Wagons-Lits op en de Compagnie Internationale des Grands Hôtels. Onder zijn leiding reed de CIWL slaap- en restauratiewagons in bijna alle Europese landen en exploiteerde ze onder meer de Oriënt-Express en andere luxetreinen.
- Welke rol speelde Georges Nagelmackers in de ontwikkeling van slaap- en restauratiewagens in Europa?
- Hoe ontwikkelde Georges Nagelmackers zijn plan voor slaap- en restauratiewagens?
- Hoe ontwikkelde de CIWL zich van slaaprijtuigen naar luxetreinen?
- Hoe ontwikkelde Georges Nagelmackers de Oriënt-Express en de bijbehorende voorzieningen voor reizigers?
Spoorwegonderneming en luxe treinen
Georges Lambert Casimir Nagelmackers was een Belgische spoorwegondernemer die een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling van slaap- en restauratiewagens in Europa. Hij stichtte de Compagnie Internationale des Wagons-Lits (CIWL) en de Compagnie Internationale des Grands Hôtels. Onder zijn leiding baatte de CIWL slaap- en restauratiewagens uit in bijna alle Europese landen en verzorgde het bedrijf de Oriënt-Express en andere luxetreinen. Nagelmackers droeg ertoe bij dat slaap- en restauratiewagens in vele Europese landen ingang vonden. Bij zijn overlijden was de CIWL actief in meer landen dan gelijk welke andere uitbater van dergelijke wagens.
Reizen naar Amerika en het spoorwegproject
Georges Nagelmackers kwam uit een bankiersfamilie en werkte aanvankelijk als mijningenieur. Zijn tante Valérie Nagelmackers was gehuwd met de Oostenrijkse componist graaf Ludwig von Stainlein. Zijn ouders regelden vervolgens een reis naar Amerika voor Georges Nagelmackers en zijn vriend Maurice Aubert, waarbij graaf de Berlaymont als begeleider meeging. Tijdens een reis van tien maanden in 1867 en 1868 bestudeerde hij het Amerikaanse spoorwegsysteem. Daarbij raakte hij bijzonder geïnteresseerd in de slaap- en restauratiewagens van George Mortimer Pullman in de Verenigde Staten. Op basis van die ervaring wilde hij zulke wagens in Europa invoeren en publiceerde hij op 20 april 1870 een project. De Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871 vertraagde dit spoorwegwagenproject. In 1872 verleende koning Leopold II hem concessies voor de spoorlijnen Oostende-Brindisi en Parijs-Wenen. De aankomst van de eerste trein werd in november 1872 in Wenen gevierd. Nadien kreeg Nagelmackers te maken met moeilijkheden bij een kleine onderneming met vijf wagons en twee vierassige rijtuigen. Om die problemen aan te pakken sloot hij een alliantie met financier William d’Alton Mann. Samen met zijn partners verzette hij zich tegen de uitbreiding van George Mortimer Pullman op de Europese markt. Op 4 december 1876 richtte Nagelmackers de Compagnie Internationale des Wagons-Lits op en hij kocht ook de aandelen van William d’Alton Mann in het wagenpark van de voorganger van het bedrijf.
Slaap- en restauratierijtuigen van de CIWL
De CIWL richtte zich in het begin vooral op het verwerven en exploiteren van slaaprijtuigen. Daarvoor sloot de maatschappij contracten met Europese spoorwegmaatschappijen om die rijtuigen in treinen op te nemen. Vanaf 1880 voegde de CIWL ook restauratierijtuigen aan haar diensten toe. Nadat het gebruik van slaap- en restauratierijtuigen succesvol was gebleken, werkte Leben plannen uit voor internationale luxetreinen die volledig uit CIWL-rijtuigen zouden bestaan. Die plannen waren moeilijk te realiseren, omdat er al slaap- en restauratierijtuigen reden bij verschillende spoorwegmaatschappijen of onder contracten met concurrenten van de CIWL. Leben onderhandelde daarop met spoorwegmaatschappijen in Frankrijk, Baden, Württemberg, Oostenrijk-Hongarije en Roemenië om met CIWL-uitgeruste luxetreinen te laten rijden. Met steun van koning Leopold II werd op 5 juni 1883 de eerste volledig met CIWL-materieel uitgeruste luxetrein geëxploiteerd, van Parijs Gare de l’Est naar Giurgiu.
De Oriënt-Express en de hotels
Georges Nagelmackers organiseerde het vervoer van passagiers via veerboten over de Donau bij Giurgiu en liet hen daarna met een speciale trein naar Varna reizen om daar de reis per schip naar Constantinopel voort te zetten. Later reed zijn treindienst afwisselend via Belgrado en Sofia naar Constantinopel en werd zij bekend als de Oriënt-Express. Voor de inaugurele reis nodigde hij de journalisten Edmond About en Henri Opper de Blowitz uit. Hij raadde reizigers ook aan om wapens mee te nemen, wegens mogelijke aanvallen van bandieten in de Balkan tijdens de reis. Edmond About schreef in 1884 het boek De Pontoise à Stamboul als officieel verslag van de eerste reis. Nagelmackers richtte in Pera ook de Compagnie internationale des Grand Hôtels op om het luxehotel Pera Palas te bouwen voor reizigers van de CIWL; het hotel opende in 1892. Hij bleef hoofd van de CIWL tot aan zijn dood in 1905.