Jan Ceulemans

Jan Ceulemans tijdens een voetbalwedstrijd in 1980
Jan Ceulemans tijdens een voetbalwedstrijd in 1980

Jan Ceulemans is een Belgisch voormalig international en voetbaltrainer, geboren in Lier. Hij speelde tijdens zijn loopbaan uitsluitend voor twee clubs: Lierse en FC Brugge. Bij Lierse sloot hij al op zevenjarige leeftijd aan en doorliep er alle jeugdreeksen. In 1974 debuteerde hij op 17-jarige leeftijd in het eerste elftal onder Hans Croon. Vanaf het seizoen 1975-1976 werd hij onder coach János Bédl een vaste waarde. In 1976 bereikte hij met Lierse de finale van de Belgische Beker. Op internationaal vlak speelde hij 96 wedstrijden voor de Belgische nationale ploeg tussen 1976 en 1991, waarmee hij lange tijd het record aantal selecties in handen had. In 2004 nam Pelé hem op in de FIFA 100-lijst van de 125 beste levende voetballers. Als coach won hij de Belgische Beker met Westerlo en stond hij er in twee periodes tien seizoenen aan het roer tussen 1999 en 2012. Tot december 2019 was hij ook trainer van KMSK Deinze.

Bijnamen en trainersloopbaan

Jan Ceulemans, geboren in Lier, werd door Belgische supporters vaak Sterke Jan genoemd. Daarnaast kreeg hij ook de bijnaam Caje, die afgeleid is van de bijnaam Kasse van zijn vader Franz. Die familienaam had een lokale oorsprong: Kasse kwam van het Ceulemans-huis, waar vroeger een melkerij In 't Kasselo had gezeten. Als oudste zoon van Franz kreeg Ceulemans in het Liers dialect eerst de bijnaam Kazze, waarna een Nederlandstalige journalist die in zijn beginjaren in de pers veranderde in Caje. Die naam bleef de meest gebruikte bijnaam voor hem.

Als international speelde Ceulemans 96 wedstrijden voor de Belgische nationale ploeg tussen 1976 en 1991, waarmee hij lang recordhouder was voor het aantal selecties. In 2004 nam Pelé hem op in de FIFA 100, de lijst met de 125 beste levende voetballers. Later bouwde hij ook een trainersloopbaan uit. Hij won als coach de Beker van België met Westerlo en stond die club in twee periodes gedurende in totaal tien seizoenen onder zijn hoede, van 1999 tot 2012. Nadien coachte hij KMSK Deinze, tot het contract op 3 december 2019 in onderling overleg werd beëindigd.

Doorbraak bij Lierse

Jan Ceulemans speelde tijdens zijn loopbaan enkel voor twee clubs: Lierse en FC Bruges. Hij sloot zich al op zevenjarige leeftijd aan bij Lierse en doorliep er alle jeugdelftallen. In 1974 maakte hij op 17-jarige leeftijd zijn debuut in het eerste elftal onder Hans Croon. In zijn eerste seizoen was hij vooral invaller of reservespeler, maar vanaf het seizoen 1975-1976 kreeg hij onder trainer János Bédl geregeld een basisplaats.

In 1976 bereikte Ceulemans met Lierse de finale van de Beker van België, al kwam hij niet in actie in de met 4-0 verloren wedstrijd tegen Anderlecht. Hij scoorde wel het enige doelpunt in de 1-0-zege tegen Hajduk Split in de heenwedstrijd van de Europacup. Die prestaties bezorgden hem zijn eerste oproep voor de nationale ploeg van Guy Thys. Ceulemans bleef bij Lierse tot het einde van het seizoen 1977-1978 en eindigde met de club op de vierde plaats in de competitie.

Jaren bij FC Bruges

Jan Ceulemans verhuisde in de zomer van 1978 naar FC Bruges, nadat er jaren eerder al een akkoord was bereikt. De transfer kostte ongeveer negen miljoen Belgische frank. Hij weigerde later ook een aanbod van Milan, na overleg met Antoine Vanhove, en bleef bij FC Bruges.

In 1980 werd Ceulemans bekroond met de Gouden Schoen voor zijn bijdrage aan de nationale titel van FC Bruges en de plaats als Europese finalist. Het seizoen daarop eindigde de club echter slechts zesde. Daarna vertrokken verschillende sleutelspelers, onder wie René Vandereycken, Fons Bastijns en Georges Leekens. Tijdens de heropbouw werden Ceulemans en Hugo Broos de dragende krachten van de ploeg. In 1982 ontsnapte FC Bruges zelfs nipt aan degradatie naar tweede klasse.

Met de komst van trainer Georg Kessler verbeterden de resultaten. Ceulemans werd naar het middenveld verschoven om de aanvallende acties van FC Bruges te leiden. Hij haalde opnieuw de finale van de Beker van België, maar verloor die tegen Beveren. Hoewel hij bij FC Bruges in elk seizoen minstens 15 doelpunten maakte, won hij in die periode geen grote titels. Toch werd hij in 1984 en 1985 uitgeroepen tot Profvoetballer van het Jaar. In 1985 kreeg hij ook een tweede Gouden Schoen.

Het seizoen 1985-1986 eindigde met FC Bruges en Anderlecht gelijk in punten en zeges, waardoor testwedstrijden nodig waren. Anderlecht pakte uiteindelijk de titel op basis van het uitdoelpuntensysteem na twee testmatches. Enkele dagen later won Ceulemans wel de Belgische Beker in 1986. Datzelfde jaar behaalde hij voor de derde keer op rij de prijs van Profvoetballer van het Jaar, kreeg hij de prijs van de Twaalfde Man van de supporters, de Fair Play-prijs en een derde Gouden Schoen. Ook hielp hij België in 1986 tot de halve finales van het WK.

Later was Ceulemans een leider van de nieuwe generatie van FC Bruges, met onder meer Marc Degryse en Franky Van der Elst. De club won in 1988 opnieuw de landstitel, na acht jaar zonder. In 1990 volgde nog een Belgische titel onder trainer Georges Leekens. Ceulemans speelde datzelfde jaar ook op het WK in Italië en kreeg de Nationale Trofee voor Sportverdienste voor zijn carrière en zijn bijdrage aan het Belgische voetbal. Hij won de Belgische Beker voor de tweede keer door in de finale tegen FC Malines het derde doelpunt te scoren. Tijdens de voorbereiding op het seizoen 1991-1992 werd hij aan beide knieën geopereerd en enkele maanden uitgeschakeld. Na zijn terugkeer in een wedstrijd voor de Beker der Bekerwinnaars tegen Katowice herviel hij, waarna hij op 34-jarige leeftijd zijn profcarrière beëindigde. In totaal speelde hij 501 wedstrijden voor FC Bruges en scoorde hij 240 doelpunten in alle competities, waarmee hij de tweede topschutter van de club werd.

Eerste interlandsuccessen met de Rode Duivels

Jan Ceulemans werd voor het eerst geselecteerd door Guy Thys op een niet-gespecificeerde datum. Zijn eerste grote toernooi met België was het Europees kampioenschap van 1980 in Italië. In de kwalificatie daarvoor eindigde België eerst in een groep met Italië, Spanje en Engeland, met één punt voorsprong. Op het eindtoernooi scoorde Ceulemans de gelijkmaker tegen Engeland in de groepsfase. België plaatste zich zo voor de finale tegen West-Duitsland, waarin Ceulemans in de aanval startte naast François Van der Elst. België werd tweede op dat EK, wat op dat moment de beste prestatie ooit was van de nationale ploeg. Door zijn belang in het Belgische spel eindigde Ceulemans vijfde in de Ballon d'Or van 1980.

Ook in de aanloop naar het WK van 1982 speelde hij een belangrijke rol. België kwalificeerde zich door eerste te worden in een groep met Frankrijk en Nederland. Ceulemans scoorde vier keer in acht kwalificatiewedstrijden, met onder meer twee beslissende goals tegen Cyprus en Ierland. Op het wereldkampioenschap in Spanje won België de openingswedstrijd tegen Argentinië. Ceulemans gaf daarna een assist aan Alexandre Czerniatynski tegen Hongarije in de groepsfase. België bereikte voor het eerst in de geschiedenis de tweede ronde, maar werd daar na twee nederlagen uitgeschakeld.

Kapitein en Wereldbekerheld

Na een succesvolle kwalificatiecampagne, waarin Jan Ceulemans onder meer scoorde tegen Oost-Duitsland, plaatste België zich voor zijn tweede opeenvolgende Europees kampioenschap. De sfeer rond de ploeg werd echter verstoord door de Standard-Waterschei-affaire, waardoor verschillende Rode Duivels door de Belgische Voetbalbond geschorst werden. Ook kapitein Eric Gerets behoorde tot de geschorste spelers. Guy Thys koos daarop Jan Ceulemans als kapitein voor het toernooi. België begon sterk met winst tegen Joegoslavië, maar daarna volgden zware klappen: een duidelijke nederlaag tegen Frankrijk, het gastland en latere winnaar, en een 3-2-nederlaag tegen Denemarken nadat België eerst 2-0 had geleid. Ceulemans maakte toen het openingsdoelpunt. België werd zo in de eerste ronde uitgeschakeld, terwijl alle drie de Deense doelpuntenmakers toen in de Belgische competitie speelden.

Het WK van 1986 in Mexico werd vervolgens België’s beste prestatie tot 2018. Tijdens de kwalificatie keerde Eric Gerets terug uit schorsing en werd Jan Ceulemans opnieuw bevestigd als kapitein. België eindigde tweede in de groep, achter Polen op doelsaldo, maar plaatste zich via een barrage tegen Nederland alsnog voor de eindronde. Daar bereikte de ploeg de achtste finales als beste nummer drie. Tegen de Sovjet-Unie maakte Ceulemans de gelijkmaker. Na verlengingen plaatste België zich vervolgens voor de kwartfinales tegen Spanje, waar Ceulemans met een kopbal de score opende. België won uiteindelijk na strafschoppen, na een 1-1-gelijkspel. In de halve finales werd de ploeg uitgeschakeld door Argentinië. De strijd om de derde plaats tegen Frankrijk ging na verlengingen met 4-2 verloren, al scoorde Ceulemans ook daar eerst voor België. De ploeg eindigde vierde op het WK, en Ceulemans kreeg voor zijn inzet de bijnaam Captain Courage.

België kwalificeerde zich daarna niet voor Euro 88, maar nam wel deel aan het WK van 1990 in Italië. In de kwalificatie voor dat toernooi bleef België ongeslagen, en Ceulemans scoorde onder meer in een 3-0-overwinning tegen Portugal in Brussel. Tijdens die kwalificatie kondigde hij ook aan dat hij na het WK van 1990 zou stoppen met interlandvoetbal.

Wereldbeker 1990

Guy Thys liet Jan Ceulemans in de eerste wedstrijd tegen Zuid-Korea op de bank beginnen. Marc Van Der Linden had in de kwalificatie zeven keer gescoord in acht wedstrijden, maar Ceulemans kwam bij de rust in zijn plaats en hielp mee aan de overwinning in die eerste match. In de tweede wedstrijd tegen Uruguay stond hij wel in de basis. Daarin scoorde Ceulemans het derde doelpunt tegen Uruguay en verzekerde hij zo de zege en de kwalificatie voor de achtste finales. Zijn prestatie, net als die van Enzo Scifo, werd geprezen door de internationale pers.

Laatste interlands en afscheid

Tijdens het WK van 1990 nam Jan Ceulemans de aanvoerdersband over voor de laatste groepswedstrijd tegen Spanje, omdat Éric Gerets geschorst was. België verloor die match met 2-1. In de achtste finale tegen Engeland behield Ceulemans de kapiteinsrol, ondanks de terugkeer van Gerets. De Rode Duivels hielden lang stand op 0-0, tot David Platt de winnende treffer voor Engeland maakte.

In 1990 speelde ook de politieke verandering in Duitsland een rol in het voetbal, omdat de hereniging van Oost- en West-Duitsland de ploegen beïnvloedde. Oost-Duitsland speelde zijn laatste wedstrijd in een vriendschappelijke match tegen België in Brussel, op de dag van de ondertekening van het Verdrag van Moskou. Jan Ceulemans stond ook in die wedstrijd op het veld. Oost-Duitsland won die laatste wedstrijd tegen België.

Ceulemans nam ook deel aan de kwalificatiecampagne voor Euro 1992, het laatste grote toernooi voor de oudere generatie waartoe hij behoorde. Hij speelde de eerste twee kwalificatiewedstrijden tegen Wales en Luxemburg, en ook een vriendschappelijke match in Italië tijdens die campagne. Op 11 september 1990 behaalde hij tegen Luxemburg zijn 89e interland en scoorde hij zijn 23e doelpunt voor België. Guy Thys riep hem daarna niet meer op voor de wedstrijd tegen het herenigde Duitsland. Na die afwezigheid besliste Jan Ceulemans om een punt te zetten achter zijn internationale carrière.

Van speler tot coach

Jan Ceulemans speelde als aanvallende middenvelder en spelmaker bij FC Brugge en bij de nationale ploeg. Hij stond bekend om zijn spelinzicht en passing, waarmee hij veel assists gaf en ook regelmatig scoorde. Wanneer hij wat meer terugzakte in het spel, droeg hij ook verdedigend bij met zijn fysieke kwaliteiten.

Na zijn loopbaan als sporter besloot Ceulemans coach te worden. Hij hoopte aan de slag te kunnen gaan bij de technische staf van FC Brugge, maar in juni moest hij de club verlaten zonder functie en schreef hij zich in als werkzoekende. Daarna begon hij als trainer bij een tweedeklasser waarin onder meer Gilles De Bilde, Godwin Okpara en Kris Temmerman speelden. Hij nam er over van Jean-Pierre Vande Velde na een zwakke competitiestart. Ceulemans bracht de ploeg vervolgens naar de vierde plaats, goed voor deelname aan de eindronde. Het seizoen daarop eindigde zijn team opnieuw vierde, maar won het wel de eindronde en promoveerde zo naar de hoogste afdeling.

In het seizoen 1994-1995 verraste zijn ploeg opnieuw na de terugkeer naar Division 1 en bereikte ze ook de halve finales van de Beker van België. De ploeg eindigde dat seizoen vierde in de competitie. Tijdens die trainersperiode won Gilles De Bilde de Gouden Schoen 1994 en kreeg Godwin Okpara de Ebony Shoe. In het volgende seizoen speelde de ploeg voor het eerst in de Europabeker. Ze schakelde Levski Sofia uit, maar werd daarna uitgeschakeld door AS Roma. In de competitie eindigde de ploeg dertiende. Het seizoen daarna verliep zwakker en de ploeg moest strijden om degradatie te vermijden. Ceulemans wist dat zijn contract niet verlengd zou worden en nam ontslag na een 1-0 nederlaag tegen Sint-Truiden. Urbain Haesaert volgde hem op als interimtrainer om het seizoen af te werken.

Daarna kreeg Ceulemans geen concreet aanbod van een club uit Division 1. Hij tekende bij Ingelmunster, een club die net was gepromoveerd naar derde klasse. In zijn eerste seizoen werd Ingelmunster vicekampioen, maar de ploeg slaagde er niet in om via de eindronde naar tweede klasse te promoveren. Ondanks interesse van clubs uit tweede en eerste klasse, waaronder Lommel, bleef Ceulemans bij Ingelmunster. In 1999 leidde hij de club naar de titel in zijn reeks, wat promotie naar tweede klasse opleverde. Datzelfde jaar bereikte hij met Ingelmunster ook de kwartfinales van de Beker van België, waarin Standard de Liège te sterk was. Die twee succesvolle jaren bij Ingelmunster trokken nadien de aandacht van clubs met een hoger profiel.

Succesjaren bij KVC Westerlo

Jan Ceulemans sloot zich aan het einde van het seizoen aan bij KVC Westerlo, een eersteklasseclub die doorgaans in de middenmoot eindigde. Onder zijn leiding keerde Westerlo terug naar Eerste Divisie en bracht hij nieuwe spelers naar de club. Dat leverde in het kampioenschap van 1999-2000 meteen een zesde plaats op. Ceulemans gaf ook kansen aan spelers uit lagere afdelingen, zoals Toni Brogno en Benoit Thans. Brogno groeide onder zijn management uit tot topschutter van het kampioenschap, terwijl Thans de kans kreeg om zich op het hoogste niveau te bewijzen.

Westerlo kreeg onder Ceulemans de reputatie van een sterke thuisploeg. In het Kuipje verloor de club slechts eenmaal. Op het einde van het seizoen won Westerlo bovendien met 5-0 van Sporting Anderlecht, en in de jaren daarna werd de ploeg een lastige tegenstander voor de Anderlecht-spelers. Dankzij die hoge klassering plaatste Westerlo zich voor de eerste ronde van de Intertoto Cup van 2000. Daar werd met een jonge ploeg gespeeld, maar de club werd meteen uitgeschakeld.

In het daaropvolgende seizoen eindigde Westerlo achtste onder Ceulemans. Tijdens zijn tweede seizoen behaalde de club ook de grootste competitiewinst uit de geschiedenis: 8-0 tegen FC Malines. Het hoogtepunt volgde met de Belgische Beker, de eerste grote trofee voor Westerlo. Voor Ceulemans betekende die bekerwinst zijn eerste grote prijs als trainer, tien jaar nadat hij als speler voor het laatst had gewonnen met FC Brugge. Door die bekerzege mocht Westerlo opnieuw naar de UEFA Cup, zonder voorronde als nationale bekerwinnaar. De ploeg werd uiteindelijk uitgeschakeld in de eerste ronde door Hertha Berlin.

Terugkeer naar Westerlo en de stap naar Club Brugge

Na zijn eerste periode bij Westerlo kende de club een moeilijk seizoen en eindigde ze in haar slechtste ranking sinds de toetreding tot de hoogste afdeling. In de drie daaropvolgende seizoenen bracht Ceulemans de ploeg opnieuw tot rust en hield hij haar in de middenmoot. In die periode hielp hij ook spelers als Tosin Dosunmu en Jajà Coelho om meer publieke erkenning te krijgen.

In de zomer van 2005 werd Ceulemans door FC Brugge aangetrokken als opvolger van Trond Sollied. Daar kwam hij opnieuw samen met voormalige ploegmaats Marc Degryse, René Verheyen, Franky Van der Elst en Dany Verlinden. Hij werd ook de tiende voormalige speler van FC Brugge die er later trainer werd. Kort na zijn aankomst won hij meteen de Belgische Supercup.

FC Brugge mikte onder Ceulemans op minstens kwalificatie voor de Champions League. In zijn eerste seizoen bouwde hij een competitieve ploeg op met vijf nieuwe spelers, onder wie Sven Vermant en Joos Valgaeren. Toch bleef de ploeg onregelmatig presteren in de competitie en ontbrak het aan regelmaat. In de Beker van België werd FC Brugge al in de zestiende finales uitgeschakeld door Zulte-Waregem. In de Champions League haalde de ploeg de groepsfase en eindigde ze derde achter Juventus en Bayern München, waarna ze verder moest in de UEFA Cup, waar AS Roma het eindstation werd.

Ceulemans slaagde er niet in om een evenwichtige ploeg te smeden. De resultaten wisselden tussen goede en slechte wedstrijden, en een 4-1 nederlaag tegen La Gantoise paste in dat beeld. In de laatste zes competitiewedstrijden haalde hij nog vijf punten. Negen maanden na zijn aanstelling werd hij samen met assistent René Verheyen ontslagen. Na dat ontslag keerde hij terug naar Westerlo, na een sabbatjaar van één seizoen, en tekende er een contract voor drie seizoenen met als doel de club stabiel te houden in eerste klasse en een degradatiestrijd te vermijden.

Jaren bij Westerlo en de strijd tegen degradatie

In het seizoen 2008-2009 eindigde Westerlo onder Biographie als zesde. Een seizoen later werd de ploeg achtste in de reguliere competitie en won ze play-offs 2, maar in de finale van die play-offs ging Westerlo onderuit tegen Genk. Biographie nam niet deel aan de play-off voor het laatste Europese ticket. Nadat hij had aangekondigd te overwegen om te stoppen, verlengde hij zijn contract toch tot een niet-gespecificeerd jaar.

In 2011 leidde Biographie Westerlo naar de finale van de Beker van Belgie, maar daarin was Standard de Liege te sterk. Daardoor kwalificeerde Westerlo zich wel voor de Europa League, voor de tweede keer onder Biographie. De club schakelde in de tweede voorronde het Finse TPS Turku uit, maar werd in de volgende ronde uitgeschakeld door Young Boys Berne.

Later eindigde Westerlo op de voorlaatste plaats in het kampioenschap. De ploeg won nog play-offs 3 tegen Sint-Truiden, maar slaagde er niet in om via de laatste ronde van de Tweede Klasse in de hoogste afdeling te blijven. Na die degradatiestrijd verliet Biographie zijn functies bij Westerlo. Daarna tekende hij een contract bij Royal Cappellen Football Club, dat dertiende stond in Derde Klasse A.

Doelpunten, Rode Duivels en trainerswerk

Jan Ceulemans scoorde in 14 seizoenen in de Belgische competitie 230 doelpunten. Daarmee behoort hij tot de tien beste scherpschutters uit de geschiedenis van het Belgische voetbal. In de statistieken wordt ook vermeld dat hij in 14 seizoenen minstens 280 doelpunten scoorde, maar hij werd nooit topschutter van het kampioenschap. Zijn beste individuele seizoen was 1979-1980, toen hij 29 keer raak trof. Toch werd hij toen voorbijgestoken door Erwin Vandenbergh, die 39 doelpunten maakte.

Als international kwam Ceulemans 96 keer in actie voor de Rode Duivels. Daarnaast zat hij nog drie keer op de bank, zodat hij in totaal 99 keer werd geselecteerd. Bij de weergave van de resultaten wordt de score van België eerst vermeld, ongeacht de gebruikelijke volgorde thuis-uit.

Na zijn spelerscarrière coachte Ceulemans meer dan 600 officiële wedstrijden, verspreid over competitie, beker en Europese bekerwedstrijden. Als trainer won hij drie nationale trofeeën. In de seizoentabel worden alleen de wedstrijden meegeteld waarin hij hoofdtrainer was. De gegevens lopen tot het einde van het seizoen 2010-2011 en zijn hoofdzakelijk gebaseerd op zijn trainersprofiel bij Belgium Soccer Database en op de geschiedenis van de Belgische bekeredities op dezelfde site.

Palmares en records

Bij FC Bruges won Jan Ceulemans meerdere trofeeën in België, waaronder het kampioenschap, de Beker en de Supercup. Daarnaast kreeg hij verschillende individuele onderscheidingen, met uitzondering van de Nationale Trofee voor Sportverdienste, die hij een keer ontving. In 2016 hield hij het record van meeste interlands voor de Rode Duivels, met 96 caps. Daarmee ging hij Timmy Simons voorbij, die op 93 caps stond, en ook Franky Van der Elst en Éric Gerets, die elk 86 caps hadden. Later werd Ceulemans in dat aantal voorbijgestoken door Jan Vertonghen, die zijn 97e cap behaalde tegen Cyprus.

Privéleven en gezin

Jan Ceulemans werd geboren in Lier, een Belgische stad in de Vlaamse regio tussen Antwerpen en Mechelen. Zijn ouders zijn Frans Ceulemans en Yvonne Feyaerts. Hij heeft drie broers: Jules, Joris en Johan, en is de oudste van de kinderen.

Ceulemans is sinds 1979 gehuwd. Samen met zijn echtgenoot heeft hij twee kinderen. Christophe werd geboren in 1985 en Catherine in 1992.

Scroll naar boven