Yves Leterme

Yves Leterme als Belgische premier
Yves Leterme als Belgische premier

Yves Camille Désiré Leterme, geboren op 6 oktober 1960, is een Belgische politicus en leider van de Christendemocratische en Vlaamsgezinde partij CD&V. Ondanks zijn Franse naam is hij Vlaams en hij spreekt vlot Nederlands, Frans en Engels. In de Belgische federale regering vervulde hij verschillende functies, waaronder minister van Buitenlandse Zaken, vicepremier en minister van Begroting, Institutionele Hervormingen, Transport en de Noordzee. Ook was hij eerder minister-president van Vlaanderen en Vlaams minister van Landbouw en Visserij. Leterme was eerste minister van België van maart 2008 tot december 2008 en opnieuw van november 2009 tot december 2011. In juli 2008 bood hij zijn ontslag aan aan koning Albert II na het mislopen van een zelfopgelegde deadline voor staatshervorming. Later dat jaar bood hij opnieuw ontslag aan, waarna de koning in december 2008 zijn ontslag en dat van de voltallige regering aanvaardde na de crisis rond de verkoop van Fortis aan BNP Paribas.

Politieke functies en talenkennis

Yves Camille Désiré Leterme werd geboren op 6 oktober 1960. Hij is een Belgische politicus en een leider van de christendemocratische en Vlaamsgezinde partij CD&V. Leterme was twee keer premier van België: van maart 2008 tot december 2008 en opnieuw van november 2009 tot december 2011. Daarnaast vervulde hij in de federale Belgische regering verschillende andere functies. Zo was hij minister van Buitenlandse Zaken, vice-eersteminister en minister van Begroting, Institutionele Hervormingen, Transport en de Noordzee. Ook was hij voormalig minister-president van Vlaanderen en voormalig Vlaams minister van Landbouw en Visserij.

Hoewel hij een Franse naam heeft, is Leterme Vlaams. Hij is bovendien vloeiend in het Nederlands, het Frans en het Engels.

Politieke crisissen en terugkeer als premier

Op 14 juli 2008 bood Yves Leterme zijn ontslag aan koning Albert II aan, nadat hij er niet in was geslaagd de zelfopgelegde deadline voor een grondwetsherziening te halen. De koning wees dat ontslag op 17 juli 2008 af en stelde in juli 2008 een commissie van drie personen aan om te onderzoeken hoe het hervormingsproces opnieuw op gang kon worden gebracht. Die commissie moest tegen 31 juli 2008 rapporteren aan de koning.

Later, op 19 december 2008, bood Leterme opnieuw zijn ontslag aan, ditmaal na de crisis rond de verkoop van Fortis aan BNP Paribas. Koning Albert II aanvaardde op 22 december 2008 het ontslag van Leterme en van de hele regering. Leterme bleef nog eerste minister tot 30 december 2008, waarna Herman Van Rompuy zijn opvolger werd.

Op 24 november 2009 werd bekendgemaakt dat Leterme opnieuw eerste minister zou worden. Hij volgde Herman Van Rompuy op in november 2009, nadat Van Rompuy was gekozen als de eerste voorzitter van de Europese Raad. Op 22 april 2010 bood Leterme opnieuw zijn ontslag aan aan koning Albert II, nadat Open Vld de coalitiesteun had ingetrokken. Na de verkiezingen van juni 2010 volgden langdurige onderhandelingen om een regeringscoalitie te vormen, en Leterme bleef aan als ontslagnemend eerste minister.

Op 13 september 2011 kondigde hij aan dat hij tegen het einde van het jaar het premierschap zou verlaten om de functie van adjunct-secretaris-generaal bij de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling op te nemen. Elio Di Rupo volgde hem op 6 december 2011 op. Leterme's ambtstermijn als eerste minister eindigde met de langste periode van een ontslagnemende regering in de ontwikkelde wereld. Op 7 december 2011 kreeg hij de eretitel van minister van Staat.

Jeugd en opleiding

Yves Leterme werd op 6 oktober 1960 geboren in Wervik, in de provincie West-Vlaanderen. Hij is half-Waals en groeide op als vloeiend tweetalige. Voor zijn hogere studies koos hij eerst voor de Katholieke Universiteit Leuven, waar hij rechten studeerde en in 1981 zijn licentiaat in de rechten behaalde. Daarna studeerde hij aan de Universiteit Gent. Daar behaalde hij in 1983 een Bachelor of Science in de politieke wetenschappen, in 1984 een licentiaat in de rechten en in 1985 een Master of Public Administration.

Van partijsecretaris tot Vlaams minister-president

Voor hij de nationale politiek in ging, werkte Yves Leterme als auditor bij het Rekenhof. Daarna werd hij adjunct en vervolgens nationaal secretaris van de Christelijke Volkspartij, tot hij die functie neerlegde. Na zijn ontslag bij de partij werd hij ambtenaar bij de Europese Unie. In 1997 ging hij daar op onbepaald verlof toen hij werd benoemd tot lid van het Belgische Parlement.

Zijn lokale politieke loopbaan begon al eerder, met een zetel in de gemeenteraad van Ieper in 1995. Van 1995 tot 2001 was hij er schepen. Op federaal niveau werd hij in 1997 benoemd in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Hij werd nadien verkozen in 1999 en opnieuw in 2003.

Na de verkiezingsnederlaag van CD&V in 2003 volgde hij Stefaan De Clerck op als partijvoorzitter. In 2004 werd hij minister-president van de Vlaamse regering. Daar gaf hij de regering een uitgesproken investeringsgericht profiel, met nadruk op infrastructuur en logistiek. Hij stimuleerde ook het gebruik van pps-structuren om investeringen te versnellen. Onder zijn beleid voerde de regering een streng budgettair beleid, waardoor de impliciete schuld in Vlaanderen tot nul werd teruggebracht.

Bij de verkiezingen van 10 juni 2007 behaalde Leterme 796.521 voorkeurstemmen. Daarmee leidde hij zijn partij naar een ruime overwinning. Dat aantal voorkeurstemmen was het op een na hoogste ooit in de Belgische nationale verkiezingen. Op 21 december 2007 werd hij vice-eerste minister van België en kreeg hij ook de bevoegdheden Begroting, Verkeer, Institutionele Hervorming en de Noordzee. Op 23 maart kreeg hij het vertrouwen van de Kamer als eerste minister.

Controverses en publieke kritiek

Yves Leterme kwam meermaals in opspraak door uitspraken die vooral Franstalige journalisten en politici tegen de borst stuitten. Zijn standpunt over Vlaamse regionale autonomie werd daarbij door verschillende Franstalige journalisten bekritiseerd, en ook sommige Vlaamse stemmen vonden zijn uitlatingen overwegend provocatief of onnauwkeurig.

In augustus 2006 veroorzaakte hij ophef in een interview met Libération, waarin hij zei dat Franstalige inwoners in gemeenten met taalfaciliteiten Nederlands zouden moeten leren. Omdat hij zelf tweetalig is, met een Franstalige vader en een Franse naam, leidde die uitspraak tot reacties van prominente Franstalige politici en ook van enkele Vlaamse politici. In De Standaard verduidelijkte hij op 28 augustus dat de vraag volgens hem was of het ging om niet willen of niet kunnen.

Daarnaast ontstond discussie rond een uitspraak die door de RTBF werd weergegeven als “I don't need the King” in het Vlaams Parlement. Vlaamse kranten schreven dat die zin uit de context was gehaald en betrekking had op de wetgeving over de Vlaamse statuten. Leterme maakte ook de opmerking dat het enige gemeenschappelijke voor alle Belgen de koning, het nationale voetbalelftal en enkele bieren zouden zijn.

Zijn kennis van symbolische Belgische elementen werd ook in vraag gesteld toen hij fout antwoordde dat de nationale feestdag de afkondiging van de grondwet herdenkt, in plaats van de kroning van Leopold I. Toen hem werd gevraagd naar de Franse versie van het Belgische volkslied, zong hij de Marseillaise in plaats van de Brabançonne.

In december 2007 hekelde hij in een interview met Concentra de RTBF, die hij beschuldigde van een politieke agenda en van propaganda voor Joëlle Milquet. Hij vergeleek de zender daarbij met Radio Mille Collines tijdens de genocide in Rwanda, al zei hij dat het om een citaat uit een politieke kring ging.

De federale verkiezingen van 2007

Op 6 mei 2007 stelde Yves Leterme zich officieel kandidaat voor de federale verkiezingen. Voor de verkiezingen van 10 juni 2007 trok hij de lijst van zijn partij. Op de verkiezingsdag behaalde hij ongeveer 800.000 voorkeurstemmen, goed voor de op een na grootste voorkeurstemmentotaal in de Belgische verkiezingsgeschiedenis. Die persoonlijke score droeg bij aan de succesvolle uitslag van zijn partij.

De verkiezingen betekenden vooruitgang voor partijen die meer Vlaamse autonomie vroegen, zoals CD&V, Nieuw-Vlaamse Alliantie en Lijst Dedecker. Voor de groenen bleef de uitslag status quo, terwijl het extreemrechtse Vlaams Belang achteruitging. Ook partijen met bescheiden eisen voor meer Vlaamse autonomie, zoals OpenVLD en Socialistische Partij – Anders, kenden terugval. Na de verkiezingen leidde Leterme als formateur de onderhandelingen voor een federale coalitieregering, maar die draaiden uit op een langdurige impasse.

De politieke impasse van 2007-2008

Na de federale verkiezingen van 2007 gold Yves Leterme als de favoriet om premier van België te worden. Tussen 16 juli en 23 augustus 2007 leidde hij de formele coalitiegesprekken om een nieuwe regering te vormen. Die onderhandelingen liepen op 23 augustus 2007 vast op de constitutionele hervorming, waarna Leterme ontslag nam als formateur.

Op 29 september 2007 bracht Herman Van Rompuy een eindrapport uit aan koning Albert II. Nog diezelfde dag werd Leterme opnieuw benoemd tot formateur. In de weken die volgden bleef de impasse aanhouden. Op 7 november 2007 lieten de Vlaamse vertegenwoordigers van zijn partij stemmen over de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde. Toen ook de coalitiegesprekken opnieuw mislukten, bood Leterme op 1 december 2007 zijn ontslag aan de koning aan.

Daarop trad op 21 december 2007 een interimregering onder Guy Verhofstadt aan. In die regering werd Leterme vicepremier en minister van Begroting, Institutionele Hervorming en Transport. Er werd verwacht dat hij in maart 2008 premier zou worden van een nieuwe regering.

Tijdens deze periode werd Leterme op 14 februari 2008 opgenomen in het ziekenhuis. Geruchten dat hij aan hepatitis leed, werden ontkend. Wel werd bekendgemaakt dat hij interne bloedingen in het maag-darmkanaal had. Zijn taken als minister voor Begroting en Institutionele Hervorming werden tijdelijk overgenomen door Jo Vandeurzen.

Eerste premierschap en crisis van 2008

Op 18 maart 2008 maakte Yves Leterme als eerste minister bekend dat vijf partijen een akkoord hadden bereikt over de vorming van de nieuwe regering. Twee dagen later, op 20 maart 2008, werd hij beëdigd als premier. Op 22 maart keurde de Kamer van Volksvertegenwoordigers zijn regering goed met 97 stemmen voor, 48 tegen en 1 onthouding.

Tijdens zijn eerste premierschap kreeg de staatshervorming een centrale plaats. Leterme gaf prioriteit aan verdere overdracht van bevoegdheden naar de Belgische gewesten, waarvoor een wijziging van de nationale grondwet nodig was. Ook wilde hij de ontevredenheid over de administratieve status van de kies- en gerechtelijke districten Brussel-Halle-Vilvoorde aanpakken. Hij stelde hiervoor een deadline op 15 juli 2008, maar die werd niet gehaald. Op diezelfde dag bood hij zijn ontslag aan koning Albert II aan. De koning hield zijn beslissing in beraad en voerde op 16 juli 2008 overleg met partijleiders, werkgeversorganisaties en vakbonden. Leterme verklaarde dat de tegenstrijdige visies van de taalgemeenschappen staatshervorming noodzakelijk maakten.

Intussen nam zijn regering ook een beslissing over Fortis. Samen met zijn tegenhangers in Nederland en Luxemburg nationaliseerde hij het financiële dienstenbedrijf. Daarna werd Fortis opgesplitst en verkocht de Belgische partij aan de Franse bank BNP Paribas. Aandeelhouders, die niet waren geraadpleegd, spanden een rechtszaak aan tegen de Belgische staat. De regering won eerst, maar in beroep vernietigde het hof dat oordeel en beval het de verkoop te bevriezen. Eerste voorzitter Ghislain Londers van het Hof van Cassatie gaf aan dat regeringsleden na het Fortis-vonnis geprobeerd hadden rechters te beïnvloeden. Op 19 december 2008 diende Leterme samen met zijn regering ontslag in, en op 22 december aanvaardde koning Albert II dat ontslag.

Van minister van Buitenlandse Zaken naar premier

Op 17 juli 2009 volgde Yves Leterme Karel De Gucht op als minister van Buitenlandse Zaken in de regering-Van Rompuy I. De Gucht werd daarna Europees commissaris. Toen Herman Van Rompuy werd aangesteld als voorzitter van de Europese Raad, werd Leterme eerste minister van België. Zijn vroegere portefeuille van Buitenlandse Zaken ging daarbij over naar Steven Vanackere.

Als premier kreeg Leterme onder meer te maken met onderhandelingen over de tweetalige kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde, die verbonden was aan de Belgische hoofdstad Brussel. Op 22 april 2010 bood hij het ontslag van de regering aan nadat Open VLD de coalitie had verlaten. De koning aanvaardde dat ontslag op 26 april 2010. Daarna volgden in juni 2010 federale verkiezingen.

Leterme stond vervolgens nog 589 dagen aan het hoofd van een regering in lopende zaken, tot Elio di Rupo in december 2011 tot premier werd benoemd.

Internationale functies en afscheid van de politiek

Na zijn premierschap werd Yves Leterme op 1 januari 2012 deputy secretary-general bij de Organisation for Economic Co-operation and Development. In de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2012 steunde hij de CD&V/N-VA-lijst in Ieper en was hij er de lijsttrekker. Hij liet toen weten dat hij door zijn engagement bij de OECD niet meteen burgemeester kon worden. Ondanks zijn overwinning bleef hij ook nadien actief op internationaal niveau, terwijl Jan Durnez uiteindelijk burgemeester van Ieper werd.

In 2014 werd Leterme secretaris-generaal van het International Institute for Democracy and Electoral Assistance. Op 7 maart 2016 kondigde hij aan dat hij definitief uit de politiek stapte, omdat zijn loopbaan voortaan internationaal verliep. Daarna nam hij nog een aantal betaalde en onbetaalde functies op. In 2019 werd hij medevoorzitter van de raad van bestuur van het Chinese investeringsfonds ToJoy, samen met Boris Tadić en José María Figueres. Die benoeming kreeg kritiek van Jonathan Holslag, die wees op de nauwe relaties met de Chinese politieke top.

Contacten met Libanon en Vietnam

Op 29 november 2008 besprak Yves Leterme de binnenlandse situatie in Libanon met president Michel Sleiman. Tijdens dat gesprek kwam ook de relatie met Syrië aan bod. Later, op 11 augustus 2009, begon hij aan een tweedaags bezoek aan Vietnam om de bilaterale samenwerking te versterken. Hij sprak er met Vietnamese functionarissen over het verdiepen van de relaties en de samenwerking op het vlak van politiek, economie, handel en investeringen. Daarnaast werden regionale en mondiale vraagstukken van wederzijds belang besproken. De context van dit bezoek werd mede bepaald door de nauwe economische banden tussen beide landen: Vietnam ontving voor de periode 2007-2010 32 miljoen euro aan preferentiële ontwikkelingshulp van de Belgische regering, terwijl de bilaterale handel in 2008 bijna 1,4 miljard dollar bedroeg. België was dat jaar ook de vierde grootste exportmarkt van Vietnam binnen de EU.

Privéleven en hobby's

Yves Leterme is erg gesteld op geiten en houdt ze op een kleine boerderij waar hij woont. In november 2010 had hij twee favoriete geiten, Trudy en Vicky. Die twee geiten verschenen ook in een toneelstuk van de plaatselijke toneelvereniging van Ieper, getiteld Island of the goats. In een interview noemde hij geiten ook "The poor man's cow".

Scroll naar boven