Herman Van Rompuy werd geboren in Etterbeek, België, op 31 oktober 1947. Hij is een Belgische politicus die actief was op zowel nationaal als Europees niveau. Van Rompuy behoort tot CD&V, een christendemocratische politieke formatie uit Vlaanderen die is geïntegreerd in de Europese Volkspartij. Hij heeft een doctoraat in economie en een diploma filosofie.
In de Belgische politiek was hij federaal senator van 1988 tot 1995, daarna volksvertegenwoordiger van 1995 tot 2009 en van 12 juli 2007 tot zijn benoeming tot premier voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers. Hij was ook budgetminister in de opeenvolgende regeringen van Jean-Luc Dehaene. In 2008 werd hij door koning Albert II benoemd tot eerste minister na een langdurige institutionele crisis, als opvolger van Yves Leterme. Hij was premier van België van 30 december 2008 tot 25 november 2009 en nam deze functie zonder populaire verkiezing op.
Na zijn aanwijzing voor het voorzitterschap van de Europese Raad trad hij op 19 november 2009 in Brussel af als premier. Op 1 januari 2010 nam hij het voorzitterschap van de Europese Raad op. Op 1 maart 2012 werd hij unaniem herkozen voor een tweede mandaat, dat liep van 1 juni 2012 tot 30 november 2014. Zijn onderhandelingsvermogen en politieke voorzichtigheid droegen bij tot het temperen van spanningen tussen Vlamingen en Walen en tot de verdieping van het integratieproces van de Europese Unie.
- Hoe verliep Herman Van Rompuys politieke loopbaan in België en in Europa?
- Welke opleiding, interesses en familiale achtergrond heeft Herman Van Rompuy, en welke erkenning kreeg hij samen met andere Europese leiders?
- Hoe verliepen de familieachtergrond en de opleiding van Herman Van Rompuy?
- Hoe verliep Herman Van Rompuys politieke opgang van 1988 tot 2009?
- Welke rol en bevoegdheden had Herman Van Rompuy als voorzitter van de Europese Raad?
- Hoe werd Herman Van Rompuy voorzitter van de Europese Raad en wat gebeurde er tijdens zijn eerste mandaat?
- Welke rol speelde Herman Van Rompuy tijdens de eurocrisis van 2010 en de daaropvolgende hervormingen?
- Hoe trad Herman Van Rompuy in zijn eerste maanden op in de internationale betrekkingen van de Europese Unie?
- Welke intellectuele en literaire interesses had Herman Van Rompuy?
Politieke loopbaan op Belgisch en Europees niveau
Herman Van Rompuy, geboren in Etterbeek op 31 oktober 1947, is een Belgische politicus die actief was op zowel nationaal als Europees niveau. Hij behoort tot de CD&V uit Vlaanderen, een Belgische christendemocratische politieke formatie die is geïntegreerd in de Europese Volkspartij. In België was hij federaal senator van 1988 tot 1995 en vervolgens volksvertegenwoordiger van 1995 tot 2009. Van 12 juli 2007 tot zijn benoeming tot premier was hij voorzitter van de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers. Eerder was hij ook minister van Begroting in de opeenvolgende regeringen van Jean-Luc Dehaene.
In 2008 werd hij door koning Albert II benoemd tot eerste minister na een langdurige institutionele crisis. Hij volgde Yves Leterme op en bekleedde het ambt van 30 december 2008 tot 25 november 2009. Hij werd eerste minister zonder rechtstreekse verkiezing. Kort na zijn aanduiding voor het voorzitterschap van de Europese Raad diende hij zijn ontslag in als premier, op 19 november 2009 in Brussel. Op 1 januari 2010 nam hij het voorzitterschap van de Europese Raad op zich als eerste permanente voorzitter.
Zijn onderhandelingsvaardigheden en politieke voorzichtigheid hielpen de spanningen tussen Vlamingen en Walen te verminderen. Daarnaast verdiepte hij het integratieproces van de Europese Unie en wijzigde hij het institutionele kader. Op 1 maart 2012 werd hij unaniem herverkozen als voorzitter van de Europese Raad door de staatshoofden en regeringsleiders van de EU-lidstaten. Zijn tweede mandaat liep van 1 juni 2012 tot 30 november 2014.
Persoonlijk leven en erkenning
Herman Van Rompuy komt uit een familie met politieke banden, vooral via de Vlaamse CD&V-partij. Hij behaalde een doctoraat in de economie en een diploma in de filosofie. In zijn persoonlijke interesses zijn onder meer Japanse literatuur, met aandacht voor haiku's, christelijk denken en economische geschiedenis terug te vinden. Hij is getrouwd met Geertrui Windels en heeft samen met haar vier kinderen. Als voorzitter van de Europese Raad ontving hij samen met José Manuel Barroso en Martin Schulz de Nobelprijs voor de Vrede die aan de Europese Unie werd toegekend.
Familie en opleiding
Herman Van Rompuy werd geboren in Etterbeek, een wijk van Brussel, op 31 oktober 1947. Hij is de zoon van economieprofessor Vic Van Rompuy. Zijn middelbare studies volgde hij in klassieke humaniora aan een jezuïetencollege. Daarna schreef hij zich in aan de Katholieke Universiteit Leuven, waar hij in 1968 een diploma in de filosofie behaalde en in 1971 afstudeerde in de economische wetenschappen.
Na zijn studies ging hij aan de slag in de onderzoeksafdeling van de Nationale Bank van België. In 1973 werd hij verkozen tot ondervoorzitter van de jongeren van de Christendemocratische en Vlaamse partij, CD&V. Twee jaar later werd hij door eerste minister Leo Tindemans aangetrokken als kabinetsmedewerker. Vanaf 1978 maakte hij deel uit van de administratie van Gaston Geens.
Ook binnen zijn familie speelden politiek en syndicaal engagement een rol. Zijn jongere broer Eric was minister in de Vlaamse regering. Zijn zus Tine is nationaal vakbondsafgevaardigde en verbonden aan de communistische PVDA. Zijn oudste zoon Peter is regionaal volksvertegenwoordiger voor de CD&V.
Van partijvoorzitter tot eerste minister
In 1988 maakte Herman Van Rompuy een snelle politieke opgang. Hij kreeg in dat jaar drie opeenvolgende bevorderingen, werd benoemd in een Senaatszetel en keerde terug naar het Martens-kabinet als staatssecretaris voor Financiën. Ook werd hij nationaal voorzitter van CD&V. Die partijfunctie legde hij in 1993 neer, waarna hij datzelfde jaar toetrad tot de ministerraad en er de begrotingsportefeuille opnam. Van Rompuy wordt in verband gebracht met de vermindering van de Belgische overheidsschuld om te voldoen aan de eurocriteria.
In mei 1995 won hij een zetel in de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers voor Brussel-Halle-Vilvoorde, maar door grondwettelijke beperkingen oefende hij dat mandaat toen niet uit. In 1999 werd hij herkozen, en nadat de christendemocraten onder Guy Verhofstadt uit de regering waren gehouden, begon hij dat jaar effectief te zetelen. Ook in 2003 werd hij herkozen. Op 26 januari 2004 benoemde koning Albert II hem tot minister van Staat.
Eind 2008 kreeg Van Rompuy van koning Albert II de opdracht om een nieuwe regering te vormen. Twee dagen later werd hij eerste minister. Hij leidde een regering met vijf partijen en ministers uit zowel Wallonië als Vlaanderen, in de lijn van de Belgische traditie van consensuele coalities. In die korte federale uitvoeringsperiode werden verschillende vastgelopen hervormingen discreet uitgevoerd, en zijn maatschappelijk prestige nam toe. In 2009 volgde nog een ministeriële herschikking toen Karel De Gucht Europees commissaris voor Handel werd.
Taken en rol als voorzitter van de Europese Raad
Als voorzitter van de Europese Raad bevorderde Herman Van Rompuy het werk van de Europese instelling en stond hij in voor de voorbereiding en de continuïteit ervan. Een belangrijk deel van zijn opdracht bestond erin consensus te zoeken tussen de leden van de instelling. In die rol nam hij ook de hoogste externe vertegenwoordiging van de Unie op zich in het buitenlands en veiligheidsbeleid. De functie stond daarbij in grote mate onder de criteria en richtlijnen van de lidstaten. Van Rompuy omschreef de presidentiële rol zelf als die van een facilitator die naar consensus onder de leden streeft. In de media werd de functie vaak ten onrechte aangeduid als president van de Europese Unie of president van Europa.
Voorzitter van de Europese Raad
Het Verdrag van Rome uit 2004 bepaalde de oprichting van een permanente voorzitter van de Europese Raad. Daarmee wilde men afstappen van het roterende voorzitterschap en overstappen naar een vaste ambtstermijn van twee en een half jaar, die eenmaal verlengbaar is. In het Verdrag van Lissabon, dat vanaf 2007 werd uitgewerkt, werd die permanente voorzitter opgenomen. Nog voor dat verdrag definitief was ondertekend, werd in de media al volop gespeculeerd over mogelijke kandidaten. Nicolas Sarkozy en andere functionarissen droegen bij aan die speculatie. Van Rompuy werd daarbij naar voren geschoven als favoriet. Voor zijn benoeming was hij eerste minister van het Groothertogdom en voorzitter van de Eurogroep.
Op 19 november 2009 werd hij tijdens een buitengewone vergadering van de Europese Raad in Brussel aangeduid als voorzitter. Dat gebeurde ondanks het feit dat hij twee dagen eerder formeel had verklaard geen kandidaat te zijn. Hij veranderde van standpunt onder druk van de leden van de Europese Raad. Zijn voorzitterschap van de Europese Raad begon op 1 januari 2010. In zijn eerste jaar kwam de Europese Raad zeven keer samen.
Op 1 december 2009 woonde hij de eerste officiële handeling namens de Europese Unie bij, een plechtigheid ter ere van het Verdrag van Lissabon. Vanaf diezelfde dag kreeg hij zijn kantoor op de vijfde verdieping van het Justus Lipsiusgebouw. Zijn mandaat werd op 1 maart 2012 unaniem hernieuwd voor nog eens twee en een half jaar, van 1 juni 2012 tot 30 november 2014. Omdat het mandaat slechts eenmaal kan worden verlengd, kwam een nieuwe herverkiezing niet in aanmerking. Op dezelfde datum werd hij voor dezelfde mandaatperiode ook benoemd tot de eerste voorzitter van de Eurotop, die minstens twee keer per jaar bijeenkomt.
De eurocrisis en de Belgische rol
De eurozonecrisis van 2010 brak uit nadat bekend raakte dat Griekenland meer schulden had gemaakt dan eerder was gemeld. In die context riep de voorzitter van de Europese Raad op de nacht van 7 mei 2010 in Brussel een uitzonderlijk diner van de Eurogroep-leiders samen. Dat overleg leidde tot bijkomende ontmoetingen tijdens dat weekend en mondde uit in een akkoord op 9 mei 2010. In dat akkoord werd een Europees reddingsplan goedgekeurd van maximaal 750 miljard euro om speculanten af te remmen. Uit dat plan ontstond ook de Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit, de EFSF.
Naast de acute crisisaanpak legde de voorzitter van de Europese Raad ook hervormingsvoorstellen op tafel. Hij stelde een beperkte hervorming van het Verdrag van Lissabon voor om het Stabiliteits- en Groeipact te herzien. Daarnaast bracht hij een plan voor macro-economisch toezicht naar voren, bedoeld om competitieve divergenties tussen partners recht te zetten. Ook pleitte hij voor de oprichting van een permanent reddingsfonds voor landen van de eurozone die met zware begrotingsproblemen werden geconfronteerd.
Die voorstellen werden in december 2010 goedgekeurd op de top, samen met een verklaring ter ondersteuning van de euro. Die eurosteunverklaring werd in juni 2011 geformaliseerd als het Pacto del Euro. In maart 2011 richtte de Europese Raad intussen al het Europees Stabiliteitsmechanisme op als permanent crisisbeheersingsmechanisme. Dat mechanisme werd op 1 juli 2012 van kracht en verving de tijdelijke structuren FEEF en MEEF.
Internationale toppen en externe betrekkingen
In de eerste weken van zijn ambtstermijn bezocht Herman Van Rompuy alle zevenentwintig EU-lidstaten. Vanaf maart 2010 nam hij ook deel aan toppen met derde landen. Zijn eerste internationale top was de Nuclear Security Summit in Washington in april 2010, waar hij voorstelde om de financiering van een IAEA-laboratorium te steunen om sporen van smokkel van nucleair materiaal op te sporen.
In mei 2010 zat hij de VI-top tussen Latijns-Amerika, het Caribisch gebied en de Europese Unie voor, evenals de top met de Andesgemeenschap en Mercosur. Tijdens die bijeenkomsten sloten Peru en Colombia zich aan bij Chili en Mexico, die al vrijhandelsakkoorden met de EU hadden. Ook Centraal-Amerika tekende een vrijhandelsakkoord met de EU, het eerste commerciële akkoord met een volledige regio.
Verschillende toppen vonden plaats in Madrid onder het Spaanse roulerende voorzitterschap van de Raad. Dat voorzitterschap had ook gepland om de Euro-Mediterrane Top te organiseren, maar die werd geannuleerd. Hoewel het permanente voorzitterschap van de Europese Raad was ingevoerd, bleef het zesmaandelijkse roulerende voorzitterschap van de EU-Raad bestaan.
In september 2010 werd het buitenlands beleid van de EU op het hoogste niveau gecoördineerd door Herman Van Rompuy. De leiders van de Europese Raad beslisten daarbij dat zij zelf de lijnen en standpunten voor de buitenlandse betrekkingen zouden bepalen, in plaats van de ministers van Buitenlandse Zaken of de hoge vertegenwoordiger. Voor elke top met een derde land debatteerde de Europese Raad bovendien over de doelstellingen en belangen van de Unie.
Literaire en intellectuele werk
Doorheen zijn leven publiceerde Herman Van Rompuy verschillende literaire werken en essays. Daarnaast had hij een bekende voorliefde voor haiku's, een Japans poëtisch genre dat bestaat uit drie verzen. Die belangstelling toont een blijvende betrokkenheid bij korte, verzorgde en inhoudelijke vormen van schrijven.