Toots Thielemans was de professionele naam van Jean-Baptiste Frédéric Isidor, baron Thielemans, geboren op 29 april 1922 en overleden op 22 augustus 2016. Hij was een Belgische jazzmuzikant die vooral bekend werd door zijn spel op de chromatische mondharmonica. Daarnaast speelde hij gitaar, liet hij zich ook opmerken door zijn fluittechniek en componeerde hij muziek. Zijn belangrijkste bijdrage was het verdedigen van de mondharmonica, waarmee hij dit instrument tot een legitieme stem in de jazz maakte. Daardoor groeide hij uit tot de voornaamste jazzharmonicaspeler. Zijn eerste professionele optredens deed hij in 1949 en 1950 bij het orkest van Benny Goodman in Europa. In 1951 emigreerde hij naar de Verenigde Staten en in 1957 werd hij Amerikaans staatsburger. Van 1953 tot 1959 speelde hij met George Shearing. Daarna leidde hij eigen groepen op tournees in de Verenigde Staten en Europa. In 1961 nam hij ‘Bluesette’ op en bracht hij het live, met gitaar en fluitspel. Hij trad op en nam op in de jaren 1970 en 1980 en werkte samen met onder anderen Oscar Peterson, Ella Fitzgerald, Dizzy Gillespie, Quincy Jones en Paul Simon. Ook zijn mondharmonicathema voor Sesame Street bleef 40 jaar te horen.
- Waarom was Toots Thielemans zo belangrijk voor de jazz?
- Hoe groeide Toots Thielemans uit tot een internationaal erkende muzikant?
- Hoe ontwikkelde Toots Thielemans zich in zijn vroege jaren tot muzikant?
- Hoe bouwde Toots Thielemans zijn internationale carrière uit na de oorlog?
- Hoe werd Toots Thielemans in België gepercipieerd?
- Hoe werd Toots Thielemans in zijn latere jaren geëerd en wat gebeurde er rond zijn laatste optredens?
- Wanneer is Toots Thielemans overleden?
- Welke eerbewijzen ontving Toots Thielemans?
Toots Thielemans en de harmonica
Jean-Baptiste Frédéric Isidor, Baron Thielemans, geboren op 29 april 1922 en overleden op 22 augustus 2016, was professioneel bekend als Toots Thielemans. Hij was een Belgische jazzmuzikant die vooral bekend werd door zijn spel op de chromatische harmonica. Daarnaast speelde hij ook gitaar, liet hij zich opmerken met zijn fluitvaardigheid en componeerde hij muziek. Zijn belangrijkste bijdrage aan de jazz was dat hij de bescheiden harmonica mee op de kaart zette. Door zijn werk werd de harmonica een legitieme stem binnen de jazz, en groeide hij uit tot de voornaamste jazzharmonicaspeler.
Internationale doorbraak en erkenning
Toots Thielemans speelde zijn eerste professionele optredens in Europa met de band van Benny Goodman in 1949 en 1950. In 1951 emigreerde hij naar de Verenigde Staten en in 1957 werd hij Amerikaans staatsburger. Van 1953 tot 1959 speelde hij met George Shearing, en daarnaast leidde hij ook eigen groepen op tournees in de Verenigde Staten en Europa.
In 1961 nam hij live en op plaat "Bluesette" op, waarbij hij gitaar speelde en floot. In de jaren 1970 en 1980 bleef hij toeren en opnemen. Hij verscheen met onder meer Oscar Peterson, Elis Regina, Caetano Veloso, Ella Fitzgerald, Ivan Lins, Sarah Vaughan, Bill Evans, Dizzy Gillespie, Kenny Werner, Pat Metheny, Jaco Pastorius, Mina Mazzini, Quincy Jones, George Shearing, Natalie Cole, Billy Joel, Paul Simon en Paquito D'Rivera.
Hij maakte ook soundtracks voor The Pawnbroker, The Reivers, Midnight Cowboy, The Getaway, Cinderella Liberty, Turkish Delight, The Sugarland Express en Looking for Mr. Goodbar. Zijn harmonicatitelmelodie voor Sesame Street klonk 40 jaar lang. Thielemans werkte vaak samen met Quincy Jones, die hem omschreef als een van de grootste muzikanten van onze tijd. In 2009 werd hij door de National Endowment for the Arts uitgeroepen tot Jazz Master, de hoogste onderscheiding voor een jazzmuzikant in de Verenigde Staten.
Vroege jaren en muzikale vorming
Toots Thielemans werd geboren in Brussel op 29 april 1922. Zijn ouders hadden een cafe, en daar kwam hij al vroeg in aanraking met muziek. Hij leerde de muziek kennen van de in Belgie geboren jazzgitarist Django Reinhardt. Door te luisteren naar opnames van Reinhardt leerde hij zichzelf gitaar spelen. Tegen 1945 beschouwde hij zichzelf als een voltijds muzikant.
Internationale doorbraak en latere projecten
Na de oorlog hoorde Thielemans in België voor het eerst de snellere bebopstijl van jazz, via platen van Parker en Dizzy Gillespie. In 1952 verhuisde hij naar de Verenigde Staten, waar hij lid werd van Charlie Parker's All-Stars en samenwerkte met Miles Davis en Dinah Washington. Van 1953 tot 1959 speelde hij gitaar en mondharmonica bij het George Shearing Quintet. In de jaren 1960 trad hij op televisie op met Peggy Lee en zijn gefluit en mondharmonica klonken ook in Old Spice-commercials.
Thielemans bleef daarna actief in uiteenlopende projecten. In 1969 nam hij "Honeysuckle Rose Aquarela Do Brasil" op met zangeres Elis Regina en trad hij met haar op in een Zweedse televisiespecial. Zijn muziek was te horen in verschillende filmsoundtracks, onder meer in The Pawnbroker uit 1964. Hij componeerde ook de muziek voor de Zweedse film Dunderklumpen! uit 1974 en gaf de stem aan het animatiepersonage Pellegnillot. Daarnaast was zijn harmonica te horen op "Night Game" van Paul Simon op het album Still Crazy After All These Years uit 1975.
In de jaren daarna werkte hij verder met verschillende artiesten. Hij speelde mee met bassist Jaco Pastorius, droeg bij aan Billy Joel's album An Innocent Man in 1983 op "Leave a Tender Moment Alone", en verscheen in 1984 op Julian Lennons "Too Late for Goodbyes" van het album Valotte. Datzelfde jaar nam hij ook op met Billy Eckstine voor diens laatste album, I Am a Singer.
In de jaren 1990 zette hij thema- en wereldmuziekprojecten op. In 1998 bracht hij het Frans getinte album Chez Toots uit, met gastzanger Johnny Mathis. Op dat album stond ook "Dance For Victor", als eerbetoon aan keyboardbegeleider Victor Feldman. Thielemans nam daarnaast "Waltz for Sonny" op als hulde aan saxofonist Sonny Rollins en bracht in juni 1998 op Jazzbaltica in Duitsland een eerbetoon aan Frank Sinatra. In 2002 speelde hij een opgenomen versie van "Imagine" als eerbetoon aan John Lennon tijdens het eerste Caspian Jazz and Blues Festival in Azerbeidzjan.
Bescheidenheid en Brusselse roots
In zijn geboorteland België werd Toots Thielemans gewaardeerd om zijn bescheidenheid en vriendelijke omgang. Hij stond ook bekend om zichzelf te omschrijven als een Brusselse "ket", een term uit het oude Brusselse jargon voor een "street kid". Die benaming verwees naar zijn afkomst en zijn verbondenheid met Brussel, en paste bij het beeld dat velen in België van hem hadden.
Latere erkenning en laatste optredens
In 2005 werd Toots Thielemans genomineerd voor de titel van Greatest Belgian. In de Vlaamse versie eindigde hij op de 20e plaats, terwijl hij in de Waalse versie 44e werd. Op 23 januari 2009 stond hij samen met gitarist Philip Catherine op het podium in de kerk van Liberchies in België, ter herinnering aan de 100e verjaardag van de geboorte van Django Reinhardt. In 2012 werd hij in New York gevierd door concerten van Jazz at Lincoln Center ter gelegenheid van zijn 90e verjaardag, en hij trad daar ook zelf op. Op 12 maart 2014 kondigde hij zijn pensioen aan wegens gezondheidsproblemen en annuleerde hij al zijn geplande concerten. Hij werd ook opgenomen in het ziekenhuis met een gebroken arm. In augustus 2014 maakte hij onverwacht een podiumverschijning op het Jazz Middelheim Festival in Antwerpen.
Overlijden
Toots Thielemans overleed op 22 augustus 2016 in Braine-l'Alleud, België. Hij was toen 94 jaar oud.
Erkenning en eerbewijzen
Toots Thielemans kreeg in België een gezamenlijk eredoctoraat van de Université libre de Bruxelles en de Vrije Universiteit Brussel. In 2001 werd hij door koning Albert II opgenomen in de Belgische adel en werd hij voor het leven Baron Thielemans. Daarbij koos hij als motto: Be yourself, no more no less. Later volgden nog meer eerbetonen. In 2006 werd hij gehuldigd met een all-star tribute concert in Carnegie Hall. Op 29 april 2022 werd hij ook gevierd met een Google Doodle. Daarnaast plande de Brusselse openbaarvervoermaatschappij in 2020 een Toots Thielemans Metrostation.